Sweet Dreams + White Stripes Mashup | Pomplamoose ft. Sarah Dugas

Үзээд гарна аа бүгдэнтэй нь 

Угаасаа долоон улсын цэрэг ч барж идэхгүй намайг 

Урж тасдаж хаяна гээд 

Удаан гэгч араас минь гэтнэ тэд.

Rupert Holmes - Escape

 

Тийм ээ, би пинья коладад дуртай 

Усан бороонд шалба норох ч бас дуртай 

Органик хоолонд нэг их шимтдэггүй ч 

Оргилуун дарсыг бол их таашаадаг. 

Маргааш үд дээр чамтай би уулзая 

Маргаангүй энэ олон хоригийг тасчин хаяя 

Хоёул уулзая, О'Маллейн уушийн газарт 

Хаашаа зугтахаа ч бас ярилцъя. 

гэж муухай романчиглаад уулзсан чинь өөрийнх нь хүүхэн байдаг наассс

ҮЗЭСГЭЛЭН ТӨГӨЛДӨР АЛХАХ ТЭР МИНЬ

Лорд Байроны энэ шүлгийг ихээ дээр үед анх уншихдаа сэтгэл их хөдөлж байсан юмдаг. Сүүлд охиныхоо алхаж явааг нь харах бүрийд энэ шүлэг аманд орж ирээд л байдаг байлаа. Ингээд өнөөдөр тохиож байгаа төрсөн өдрийг нь далимдуулаад монголчилж үзмээр санагдсан юм. Угаас бараг миний хувьд охины төрсөн өдрөөр энэ шүлгийг уншдаг заншил маягийн юм тогтоод удаж байгааг ч хэлэх үү. Нөхөд таалан болгооно уу.

Ийм сайхан амьтан гаргаж өгсөн гэргийгээ хайрлаж бас талархаж явдгаа ахин илэрхийлсү.

***

ҮЗЭСГЭЛЭН ТӨГӨЛДӨР АЛХАХ ТЭР МИНЬ

Лорд Байрон

Лорд Байрон тэртээ 1814 оны 6 дугаар сарын 11-нд Лондон хотноо нэгэн цэнгүүнд зочлох үедээ өөрийн үеэл Сэр Роберт Вилмотын гэргий Анн Беатрис Вилмот ахайтныг харсан даруй гоо үзэсгэлэнг нь бишрэн бахадсан гэдэг. Маргаадар нь л энэ найраг мэндэлсэн түүхтэй.

Үүнийг орчуулагч миний бие олон жилийн өмнө энэ өдөр үзэсгэлэн гоо төгс төгөлдөр нэгэн охинтой анх танилцсанаас хойш бахдан биширсэн хэвээр яваа бөгөөд түүний алхаа гишгээг харах бүрийд эрхэмсэг лорд Байроны мөрүүд хар аяндаа аманд ороод ирдэг нь маргашгүй үнэн билээ. Ингээд охиноо бодож бөх зүрх гарган монгол хэл рүү буулгасан шүлгийг минь таалан соёрхоно уу. Аав нь охиндоо хайртай дөө...

*** 

She walks in beauty, like the night
Of cloudless climes and starry skies;
And all that’s best of dark and bright
Meet in her aspect and her eyes;
Thus mellowed to that tender light
Which heaven to gaudy day denies.
One shade the more, one ray the less,
Had half impaired the nameless grace
Which waves in every raven tress,
Or softly lightens o’er her face;
Where thoughts serenely sweet express,
How pure, how dear their dwelling-place.
And on that cheek, and o’er that brow,
So soft, so calm, yet eloquent,
The smiles that win, the tints that glow,
But tell of days in goodness spent,
A mind at peace with all below,
A heart whose love is innocent!

***

Үзэсгэлэн төгөлдөр алхах тэр минь, шөнө мэт
Үүлгүй цэлмэг, үй түмэн одот тэнгэр адил.
Түнэр харанхуй, түгээмэл гэрлийн охь шим бүхэн
Тунгалаг царай, туяарах харцанд нь цогцлоостой.
Бүүдгэр хорвоод амилаагүй зөөлөн гэрэл
Бурхан тэнгэрээс ийнхүү түүнд заяажээ.
Өчүүхэн сүүдэр, өөдөсхөн цацраг бүрт,
Хархан үсний гогцоо долгилох тоолонд
Зүйргүй үзэсгэлэнт царай нэг бүдгэрч,
Зөөлөн гэрэлд гэрэлтэж бас тодорч,
Цэнгэлтэй бодолд цайлган мишээх нь
Сэв үгүй сэтгэлийн их амгалан буюу.
Тэр л танхил хацар, тахир хөмсгөнд тодрох
Тийм эелдэг, тийм тайван, гэхдээ цэцэн цэлмэг
Ялан дийлэх, ялдам мишээлээр
Ямагт сайхан бүхнийг өгүүлэх
Оюун бодол нь амар амгалан,
Орь зүрхний нь хайр буртаг үгүй!

***

Монголчлон буулгасан: Д.Цогчулуун

2020.09.11
Зургийг хувийн цуглуулгаас...

Хэлний бодлого

 

Сая зүгээр нэг ярилцлага уншаад сууж байх нь ээ ийм нэг тэнэмэл бодол тархинд зурсхийгээд гарав. 

Өвөр Монголын ерөнхий боловсролын сургуулиудад хэрэгжүүлж эхлээд байгаа, өнөө хэл амтай "Хос хэлний бодлого" ёсоор хэл уран зохиол, ёс зүй ба хууль эрхзүй, түүх гэсэн гурван хичээлийг хятад хэлээр зааж эхлэх гээд байгааг зүгээр анхаараад үзвэл манай монгол соёл иргэншлийн сүнс нь тэнд байдгийг харж болох байх аа. Яахав ганц манай монголынх ч биш угаасаа аливаа улс үндэстнийх адил л даа. Монголд энэ хичээлүүд ямар агуулгатай, ямар байдлаар заагдаж байдгийг ахиад нэг хармаар л санагдаад байдаг юм. Энэ Гуулинд бол бараг цэцэрлэгээс нь л айхтар үндэсэрхүү үзэл суулгаж эхэлж байгаа харагддаг. Докдо гээд нэг арал/уулыг л тувт ярина. "Докдо манайх" гээд л нөгөө Шаарий шиг улиг болтол үглээстэй. Улс үндэстнээрээ, соёлоороо бахархах үзлийг багаас нь суулгаж байгааг хөндлөнгөөс хараад атаархаж явдгаа нуух юун. 

Хотын хүүхдүүд монгол ахуйгаас улам холдоод байна л гэдэг. Тэдэнд ер нь монгол ахуйн тухай, мал адгуус маллах арга ажиллагааны тухай, ёс заншлуудын тухай, монгол угсаатан олон ястны тухай, дуу хуур, үлгэр домог туульсын тухай хичээл ордог болов уу? Орж л байгаа байх даа гэж хааяа бодогддог юм. Маниас тэнэг улс ч гэж юу байхав.

ХЭЛ УСНЫ ТУХАЙ

Багадаа хаа нэгтээгээс “Хүүхэд дөрвөн нас хүртлээ сурсан хэлээ насан туршдаа мартдаггүй” гэж сонссон уу эсвэл уншсан уу мэдэхгүй, ямартаа ч байнга санаанд явдаг юм. Дээр хэлж байсанчлан дүү бид хэдийг бага байхад аав маань Сэлэнгийн барилга угсралтын конторт инженерээр томилогдож очиж билээ. (Энэ ялдамд хайрт аавдаа Барилгачдын баярын мэндийг ахин хүргэе!) Сэлэнгийн Сүхбаатар хотод оросын телевизийн суваг ороод ирдэг. Монголынхоос ялгаатай нь эфир орой зургаан цагаас биш өдөр болгон, өглөөнөөс орой болтол гардаг байлаа. Зурагт үзсээр байгаад орос хэлийг сурчихсан юм. Тэрнээс болсон уу ямар ч байсан одоо хэр нь орос хэлийг уншиж, сонсохдоо маш сайн ойлгодог. Ярих бичихдээ маруухан. Орох хэсэг нь сайн ч гарах хэсэг нь маш хангалтгүй.

Багаасаа л голдуу монгол зохиолчдын Монголоо гэсэн утга санаа бүхий ном уншиж өссөн болоод тэр үү ер нь харийн гэх юманд жаахан бишүүрхүү маягтай. Гэхдээ хар багаасаа л оросын телевиз үзэж өссөн болохоор орос талдаа бас жаахан элгэмсүү. Англи хэл сурахдаа элдэв цензургүй шууд шунгаад орж явчихсан учраас барууны соёлын нөлөөнд бас автсан ч юм шиг өөртөө санагддаг. Эсвэл яг үзэл бодол төлөвшиж байх үед тэр чиглэлийн юмс голдуу уншиж таарсан болохоор ч тэр юм уу. Энэ нэг ийм эрлийздүү гэмээр хандлагаа би нэлээн дээхэн анзаарсан болохоор хүүхэдтэй болохоороо ер нь эхлээд “Би Монгол хүн” гэдэг үзлийг суулгаж өгөх хэрэгтэй юм байна даа гэж бодох болсон юм. Болж өгвөл гадаад хэлд сургахгүй 3, 4, 5 дугаар анги хүртэл явуулсан ч яах вэ гэж бодож байлаа л даа. Эх хэлээр амлуулчихвал цаашдаа алзахгүй л гэж дотроо төлөвлөж байсан хэрэг. Амьдралд ам гарч болох биш, Монголоосоо гадагш гарахгүй гэж боддог байсан би ч ингээд Солонгост суралцахаар ирж таараад гэр бүлээ нааш татахаас аргагүй болов. Яг л охины сургуульд орох насанд хүрдэг жил наашаа ирж таарсан. Охиноо ядаж Монгол хэлээрээ уншиж бичиж сураг гэж бодоод тэр хоёроосоо тусдаа нэг жил ганцаараа суулаа. Охин ч тэр хооронд Монгол сургуулийн нэгдүгээр ангийг дүүргэж авав. Одоо бол монголоороо сайн уншина.

Хэлний талаар манай гэрт охин бидний хооронд хоёр л дүрэм байдаг. Нэгдүгээрт, гэртээ байгаа үед хоорондоо зөвхөн монголоор л ярина. Англи, солонгос үг хэрэглэхгүй. Хоёрдугаарт, аль нэг хэлээр ярих үедээ өөр хэлний үг холихгүй. Англиар бол англиараа, солонгосоор бол солонгосоороо.

Англи, солонгос хэлтэй орчинд бараг битүү шахуу хүрээлэгдчихсэн байгаа болохоор миний охины монгол хэлний баялаг үнэхээр жулдаад байгаад л үнэхээр сэтгэл зовж байна. Аав ээж нь хичнээн монголоор ярилаа гээд өдөртөө хэдхэн зуун үгээс хэтрэхгүй, харин нөгөө хэлүүд бол битүү бүчиж байна. Угаасаа тэр хэлүүд байхгүй бол амьдрал нь явах ч үгүй л дээ. Ямар сайндаа би солонгос нэвтрүүлэг үзэх дургүй гээд өөрөө гэртээ байгаа үедээ охиндоо солонгос юм үзүүлдэггүй. Далдуур үзээд байгааг нь мэдэж байгаа. Гэхдээ л хэрэндээ бачуураад ямар сайндаа монгол хэлний багшаар хичээл заалгая гэж шийдэх вэ дээ.

Манай гэр бүлийн ийм бичил орчинд хүртэл монгол хэлээ эзэмших, монгол хүн байх тухай тэмцэл гэх үү эрмэлзэл гэх үү юм өрнөөд байхад Өвөр Монголд эх хэлээрээ суралцах эрхээ хадгалан, хамгаалах тухай тийм том тэмцэл гарахгүй байх аргагүй юм аа гэж дотроо дэмжин сууна. “Үнэхээр Хятадын Коммунист Намаас гарсан шийд бол тэгээд хэнбугай нь ч мянга тэлчлээд дийлэхгүй л дээ. Хонгконгийг харахгүй юу” гэсэн гутранги бодол толгойд эргэлдэх боловч тэглээ гээд хүлцэнгүй толгой гудайн суулгүй махны машины өөдөөс сөрөн тэмцэж байгаа улсыг хараад битүүхэн бахархах, айх. Царай таних технологи нэвтрүүлээд удаж байгаа газар шүү дээ. Бултаж мурих ямар ч аргагүй. Кирилл үсэг нэвтрүүлэх замаар Монголыг эвдсэн Зөвлөлтийн бодлогын харгайгаар одоо Монгол улсын хүмүүс нь монгол бичгээ “хэрэггүй, хэцүү, хуучирсан” гэж ад үзэх маягтай. Хэрвээ Думдадын энэ бодлого тэр чигээрээ хэвээр үлдвэл ахиад хорь гучин жилийн дараа Монгол хэл, бичгийн боловсрол бараг Монгол улсад л үлдэх байх. Гэтэл манайхны байгаа царай. Ерөнхий боловсролын хөтөлбөртөө монгол бичгийг оруулсан ч юм уу дөө. Уран зохиолын хичээлийн цагийг хассан л гээд байгаа. Уг нь уран зохиолын хичээл дээр жинхэнэ монгол хүмүүсийн тухай, монголынхоо тухай үзэж, уншиж эх оронч сэтгэлгээ суух учиртай гэж би боддог. Бусын эрхшээлд буй элгэн төрлүүд тэнд тэгж тэлчилж байхад туурга тусгаар Монгол хүмүүс нь тус тусдаа довоо шарлуулаад л байж байх ч гэж.

Тэр өвөрлөгч хүүхдийн барьсан дарцаг дээрх үг л бодогдоод байна. Гунигтай.

Өрөөлийн хэл бол багаж юм
Өөрийн хэл бол амь юм.

2020.09.05