Tuesday, November 02, 2010

Миний багын бодол


Багадаа би их юм бодомтгой хүү байсан юм. Ном их уншдаг байсан болохоороо номон дээрхтэйгээ төстэй явдлуудыг дотроо ургуулан бодож суудаг асан. 

Амьдралын тухай
Үхлийн тухай би нэг удаа их удаан бодож байсан юмдаг. Амьдрал бол үхлийн үүдний өрөөн дэх хүлээлт гэж нэг газраас уншаад тэрэндээ бат итгэж бушуухан энэ амьдралыг дуусгаж дараагийнх руугаа орохсон гэж их яарах үе бас нэг хэсэг байсныг одоо бодохоор аймаар санагддаг юм. Ная гаран наслаад амьдралын хамаг юмыг үзэж дууссан хүн аятай амьдралаас уйдаж хэсэг явж байв. Зайлуул тэгэхэд бодож байснаа гүйцээсэн бол хайр дурлал, секс, гэр бүл хамгийн гол нь хүүхэдтэй байхын жаргалыг мэдэлгүй нөгөө ертөнцөд очих байж. Тэгээд хамгийн харамсалтай нь нөгөө ертөнцийн жаргалыг харьцуулах жишиг байхгүй учраас энэ хоёр ертөнцийг үнэлэх үнэлэмж байхгүй болох байж гэж бодохоор нэг л онцгүй. Энэ ертөнц маань нөгөөгөөс юугаараа илүүг би мэдэхгүй ч ядаж энд маань ийм юм байсан шүү гэсэн мэдээлэлтэйгээр тийшээ очихыг би одоо илүүд үзэж байгаа.

Тэр үед юу үзэж туулчихаад амьдралаас тэгтлээ уйдсанаа би одоо санадаггүй юм. Өвчин зовлон аз болоход намайг болон миний ойр тойрныхныг дайралгүй тойрч байсан. Үхэл хагацал зуурдаар биш ирдэг жамаараа ирж явж байсан. Бүтэлгүй дурлал битгий хэл дурлах, хайрлах гэдэг үгийг би зүгээр л монгол хэлний үгсийн сангийн жирийн нэг үг гэж боддог байсан. За тэр сексийн таашаал гэдгийг мэдрэх нь бүү хэл "хүүхэн" гэдэг үгийг хэлэхээсээ ичиж нүүр улайдаг байсан гэж бод. Амьтан хүнд дээрэлхүүлж байсан уу гэж үү? Үгүй чиш. Их сургуулийн 4 дүгээр күрсдээ л анх хүнтэй зодолдож, зодуулж үзэж байсан. Энэ блогийн хаа нэгтэй тэр талаараа дэлгэрэнгүй бичиж байсан санагдаж байна. 

Ямартаа ч амьдралаас нэгэнтээ их уйдаж, үхэл ямар байдаг бол гэж их бодож байсан юмдаг.

Үхлийн тухай
Дээр хэлсэнчлэн үхлийг би амьдралын дараагийн шат гэж боддог байсан юм. Үхэл гээд бодохоор асар том, уудам, харанхуй, ер бусын нууцлаг. Нууцлаг учраас аливаа сониуч хүмүүсийг соронз адил татдаг байсан байх. Хэрвээ би эрдэмтэн байсан бол Франкеншэйн шиг туршилт хийж үхсэнийг амьдруулах оролдого хийж, тэднээс амьдралын дараа юу болсоныг дэлгэрэнгүй лавлах байсан байх даа. Нээрээ амьдралын дараа гэж хэлсэнийх нэг бодлоо тулгачихъя. Хүмүүс үхлийн дараах амьдрал гэж их ярьдгийг би хувьдаа буруу гэж боддог. Амьдрал нь дуусч байгаа учраас амьдралын дараах үхэл гэж ярьвал их зохимжтой юм болов уу? Нэгэнт амьдрал нь төгсөж үхэл залгаж байгаа учраас тэр шүү дээ.

За тэгээд амьдрал онцгүй санагдсан учраас би үхэх талаар бодож эхэллээ. Үхэх их олон арга байдгийг угаасаа мэдэж цөхөх юм байхгүй байсан. Амиа хорлож байгаа хүмүүс ихэвчлэн өндрөөс унах, өөрийгөө боомилох, судсаа ханах, эм уух зэрэг аргуудаас сонгодог байсан байх. Өндрөөс унахыг би шууд хасч хаясан. Яагаад ч юм хүний амьдралын сүүлчийн хором зуун шиг удаан өнгөрдөг байх гэж би бат итгэж байсан болохоор зуун жил унахыг хүсээгүй байх л даа. Тэгээд урдаас улам ойртон ирж байгаа хатуу асфальтан хучлагатай талбай нэг их хүсээд байхаар зүйл биш санагдсан гэх үү дээ. Өөрийгөө боомилохыг ч би бас эхний бодолтоор хассан. Санаандгүй байдлаар өөрийнхөө хоолойг нэг удаа хальт боох шахаж байсан болохоор тэр эвгүй дурсамж намайг хорьж дийлсэн байх. Ер нь тэгээд намайг олсон хүнд нус, нулимс, шүлс, баасандаа хутгалдсан, тэгээд хэл нь алд дэлэм унжсан дүр зураг тэгтлээ таалагдана гэж бодоогүй л дээ. Эм уух гэдэг аргыг би санхүүгийн боломжоос шалтгаалаад хассан. За тэгээд мөнгө олдсон ч бай, нэг муу арван жилийн сурагчид нойрсуулах эм тэгж олноор өгөх аптек олдох байсан уу үгүй юу гэдэг бас л эргэлзээтэй. Ямар кинон дээр гардаг шиг аскорбины хүчил их хэмжээгээр идэлтэй нь биш. 


Тэгээд хамгийн зовлон багатай бөгөөд боломжтой хувилбар нь дүүрэн ваннтай усанд орж хэвтэж байгаад судсаа ханах л юм байна даа гэж би эцсийн дүгнэлтэд хүрэв. За тэгээд яг яаж үйлдвэл дээр байдаг бол гэж хэсэг бодов. Гарын бугалган тус газар хөндлөн ганц хэрчээд хаявал их цус гарч байгаа тухай кинон дээрээс харсан. Тэгэхдээ тэр буруу гэж би бодож байлаа. Яагаад гэвэл судас жоохон газраа зүсэгдэх учраас их хэмжээний цус бүлэгнэж цус алдалтыг зогсоох байх гэж. Тиймээс үүнийг хийх зөв арга бол хоёр гарын судсыг туушид нь их урт огтолж доош унжуулах. Ингэснээр их хэмжээний цус богино хугацаанд алдаж, улмаар үхэх боломжтой.

Ингэж бодоод би хэзээ үхвэл зохимжтой талаар хэсэг бодов. Өглөө үхвэл хүмүүсийг ажилдаа явахад саад болох юм байна. Өдөр үхэхээр ганцаараа бас жаахан эвгүй юм байна. Орой үхэхээр ажлаасаа ядраад ирж байгаа хүмүүст бас л саад болох юм байна. Шөнө гэхээр бас хүмүүсийг унтуулж амраахгүй гэх зэргээр бодож байгаад ер нь өдөр нь дээр юм байна гэж шийдэв. 


Шийдвэрийн тухай
За тэгээд нэг сайхан нартай өдөр үхнэ дээ гэж бодсон чинь амьдрал жигтэйхэн амттай санагдаад эхлэв ээ. Энэ нар, сар, мод, уулсыг амьдралынхаа хамгийн сүүлийн удаа харж байгаа гэж бодохоор хайран санагдаад, хараад л баймаар болж эхлэв. Хүүхдийн инээд, хүмүүсийн бужигнаан, дуртай кино, эмээ өвөө, аав ээж, хайртай дүү нар минь... Надаас хойш яана даа гэсэн өрөвчхөн бодол санаанаас гарахгүй. Харахаар л өрөвдөөд эд нар минь яана даа гэж. Тэдний амьдралыг өөрийгөө байхгүйгээр төсөөлж үзлээ. Угаасаа одоо байгаагаас нэг их онцын ялгаагүй санагдав. Бүгд л байгаараа байж байх юм. Яахав ам бүл 5 гэж л бүртгүүлэх юм даа. 

Бүхэл бүтэн хүн байхгүй болоод байхад энэ айлын юу ч өөрчлөгдөхгүй байна гэнэ ээ гэж би хилэгнэн бодов. Тэгээд буруутанг хайлаа. Мэдээж надаас өөр хэн байхав дээ. Айлын том гэдгээ мэддэг ч тэр үүргээ гүйцэтгэдэггүй нь надад айхтар харамсалтай санагдав. Дүү нартаа үлгэр дуурайл болох ёстой хүн чинь байгаа байхгүй нь мэдэгдэхгүй орчлонгийн үнэт зайг дэмий бөглөөд явдаг болохыг мэдээд их уур хүрч байна аа. Мэдээж хэнд ч хэрэггүй амьдарч байгаа юм чинь миний үхэл бас хэнд ч харуусал авчрахгүй. Намайг үхсэний дараа хэн ч дурсахгүй. Миний гэх юм хойно маань үлдэхгүй гэсэн харамсалтай үнэн намайг гүйцээд ирэхийн алдад би ерөөсөө үхэхээ түр хойшлуулъя гэж бодлоо. Тэртэй тэргүй хэзээ ч үхэж болох юм чинь ядаж хэсэг хүнд хэрэгтэй амьдраад авъя гэж шийдлээ. 

Тэр өдөр үхлийн тухай хэсэг бодсон бодол маань амьдрах юм бол олигтойхон шиг амьдрах хэрэгтэй гэсэн шийдвэрээр дуусч билээ.

Thursday, September 02, 2010

Шинэ блог

Блогоо хайхрахаа байгаад баахан форумдаад яваад байсан чинь хөөрхий бүүр өнгө алдаад онцгүй болчихож. Хүн амьтан ч орохоо байсан бололтой хогийн өвс ургаад, салхи нэвт үлээсэн балгас аятай сэтгэгдэл төрж байх юм. Нэг тиймэрхүү газрууд байдаг даа. Сүнстэй гэсэн цуу яриа яваад байдаг. Миний мэдэхийн Дамбадаржаагийн тэнд нэг тийм хашаа байшин байдаг юм. Хогийн өвс хашаагаар нь нэг ургачихсан. Байшингийх нь хамаг цонхнууд нь хагарч, гадна өнгөлгөө энэ тэр нь яйрин. Сүнстэй газар гэхээр ер нь тиймэрхүү дүр зураг санаанд ороод байдаг юм.

Сүнс гэснээс хааяа нэг аймшгийн кино үзмээр санагдаад байдаг байсан чинь больчихсон байхын. Айшгийн кино гэж бодохоор л айдас хүрээд байдаг болчихсон байна. Хөгширч байгаагийн шинж үү эсвэл өөр юмных уу?


Нэгэнт аймшгийн киноны тухай эхэлсэнийх тэр талаар хэсэг ярья л даа. Аймшгийн киног хэд ангилж болох юм шиг санагдаж байна. Нөгөө киног гоё кино, муухай кино, бас Энэтхэг кино гэж ангилдаг гэдэг шиг. Эхлээд киноных нь сэдэв. Хүн юунаас айдаг вэ? Мэдэхгүй юмнаасаа айдаг. Зөв. Хүмүүсийн огт мэддэггүй зүйл бол: ҮХЭЛ. Томоор бичихээр сүртэй харагдаж байгааг хэлэх хэрэгтэй байх. За тэгэхээр үхэл гардаггүй аймшгийн кино бараг байхгүй. Тэгэхээр үхлээс гадна юунаас айдаг вэ гэхээр яг процесс нь юм уу даа. Одоо жишээ нь хорт хавдар тусаад үхэж байгаа хүний тухай аймшгийн кино байдаггүй байх гэж бодож байна. Ихэвчлэн алуулж байгаа тухай гардаг. Яаж алуулж байгаагаасаа хамаарч аймшгийн киноны төрлүүд гарч ирж байгаа юм л даа.

Учир битүүлэг тахир дутуу ганцхан хүн нас биенд хүрсэн бүлэг залуусыг нэг нэгээр нь мөрдөж ална. Тэр бүлэг залуус нь дандаа царайлаг хүүхнүүд, булчинлаг залуусаас бүрдсэн байна. Хутга, сүх, заазуур, хөрөө, хадуур мэтээр зэвсэглэсэн эрэмдэгийг гарч ирэхэд бүгд амь тэмцэн зугтах ёстой. Тэгэхгүй эргээд зодолдох юм бол өөр жанр болоод явчихна.  (Аймшгийн кино гэдэг киног үзэхийг зөвлөж байна.) Тэгээд ч хэсэг залуу сайхан хүмүүс хөөрхий нэг царай муутай эрэмдэгийг бүлэглэн зодож танхайрч байгаа нь манай нийгмийн нэгэн салшгүй хэсэг болсон цөөнхийг дээрэлхсэн хэрэг болж улмаар шинэ үеийн хүмүүжилд арилж болшгүй муу нөлөө үзүүлэх болно. Тэгснээс зохиолын дагуу зугтаасан нь дээр. Иймэрхүү кинонууд нэг хэсэг нэлээн гарсан. Техасын цахилгаан хөрөөтэй аллага энэ тэр гээд байна байна. Энэ төрлийн кинонууд хөгжөөд сүүлдээ хүнийг яаж аймшигтайгаар алж байгааг харуулах вэ гэсэн нэгэн төрлийн марафон болж хувирсан. Шарж, түлж, жиргэж, тээрэмдэж энэ тэр гээд... Энэ төрлийн кинонуудыг Хөрөө гэдэг цуврал, Хостэл энэ тэр гэсэн кинонууд төлөөлж байна.

Энэ дээрх төрлийн киноны зарим нэг модификацууд байна л даа. Эрэмдэг хүний оронд мутацид орсон элдэв амьтад байна. Могой, царцаа, шувуу, матар, хүн энэ тэр гээд. Бас амилдаг мануухай, машин энэ тэр гээд. Энэ бүх кинонууд ёс юм шиг үргэлжлэл бий гэсэн ерөнхий сэдэвтэйгээр дуусдаг. Санаа нь бол Evil Never Dies гэж байгаа байх л даа. Тэгэхдээ яг жинхэнэ санаа нь киноныхоо амжилтаас хамаараад дараагийн ангийг хийх нүхээ малтаж байгаа болов уу гэж би хардаж байгаа.

За дээр дурдсан сэдвээс гадна үлгэр домгийн сэдэв аймшгийн киноны салбарт асар том байр суурьтай. Цус сорогчид, амьд үхдэлүүд буюу зомбинууд, вээрвольфийг одоо хүн-чоно гээд орчуулчихдаг болсон байна лээ. Би хаана билээ нэг газар харж байсан Чонын хувилгаан гээд орчуулчихсан байна лээ. Хувилгаан гэдгийг хувилдаг хүн, амьтан гэж ойлговол зохилтой. Тэрнээс бурхан шашны хувилгаан дээдэстэй хамаагүй үг. Бас яг хамаагүй гэж болохгүй юм байна. Тэр хувилгаад чинь хүн байснаа илүү гэгээлэг түвшин рүү хувирч байгаа юм чинь. Ямар ч гэсэн сэдвийн дагуу ярихад, энэ төрлийн кино нэг бодлын халдварт өвчний тухай кино шиг санагддаг болчихоод байгаа. Яг юугаар дамждаг гэхийнб дээ? Халдвар авсан хүний шүлсээр дамждаг байх. Шүлс нь цусаар дамжиж халдвар түгээдэг гэхиймүү? Эдгээр кинонуудын сонгодог жишээнүүд байна л даа Брам Стокэрын Дракула, Вампиртай хийсэн ярилцлага (аймшгийн гэхээсээ драмын төрлийн гэвэл илүү зохилтой), Дракулагийн хүү, охин, эхнэр, байшин энэ тэр гэсэн цус сорогчийн бүлгийн кинонууд, 28 өдрийн дараа, 28 сарын дараа энэ тэр гээд зомбитой кинонууд олон байна.

Өмнөх ангилалтай адилхан зарим нэг модификаци байна. Дээр үед Амьд үхдлүүд гэж гаргадаг байсан нэг киног санаж байна. Dawn of the Dead гээд. Нэг залуу эхнэртэйгээ нэг байшинд ирсэн чинь баахан үхдлүүд амилаад идэх гэж дайраад. Эхнэр нь алуулаад дараа нь толгойгоо барьчихсан бүжиглэж энэ тэр гардаг даа. Тэр кино бол анхных нь хувилбар болов уу гэж боддог юм. Нэгдүгээр анги нь аймшгийнх. Хоёр нь бас бараг аймшгийнх. Гурав дахь нь бол зомбитой, боевик, дээр нь инээдмийн болчихсон. Цус сорогчтой боевикуул бол сүүлийн үед хүчээ авч байгаа. Блэйд трилоги, Андерворлд трилоги, аа бас Резидэнд Ивил цуврал энэ тэр гээд. Энэ хэд бол аймшгийн кино биш гэдгийг манайхан анхаарна биз. Аа бас Үдшийн бүрийгээс үүрийн гэгээ хүртэл гээд нэг кино байдаг байх шүү. Жорж Клүни, Салма Хаек энэ тэр тоглодог. Күинтин Тарантино найруулсан болов уу? Родригэс ч юм уу?

Өөр бас нэг томоохон төрөл байна. Сүнс, хий үзэгдэл, учир битүүлэг нууцлаг зүйлс, эртний хараалууд энэ тэр гээд их олон юмыг багтааж болно. Эхний хоёр төрлийг ихэвчлэн Америкууд хийдэг бол энэ төрөлд Азиуд толгой цохьдог. Сүүлийн жилүүдэд харин Япон, Солонгосын сүнстэй кинонуудыг Америкууд дуурайж хийдэг болоод байгаа. Дээр үед Полтергэйст гээд нэг кино гардаг байсан даа. Спилбэргийнх ч бил үү? Тэр киноны зураг авч байхад зураг авалтын багийнхнаас хүн үхэж байсан энэ тэр гээд яриа байдаг байсан үнэн үү худлаа юу бүү мэд. Хайлааст гудамжний хар дарсан зүүд гээд Фрэдди Крюгэрийн тухай цуврал байна. Сүүлдээ л бүүр панаалтай болчихсон болохоос. Анх гарч байхад нь үзчихээд унтахаас айдаг байж билээ.

Энэ төрлийн нэг өвөрмөц модификаци байна. Юунаас айгаад байгаагаа ойлгохгүй ч дэлгэцэн дээр айж байгаа хүнийг дагаж айх гэдэг. Маань хөгжөөнө гээд баахан эмгэцүүл нэгнийгээ дагаж маань уншдаг шиг. Сонгодог жишээ нь: Блэйр вич прожэкт, Паранормал активити.

Харин энэ төрлөөр боевик кинонууд хийгдээгүй юм байхдаа?

Сүүлийн үед гоё аймшгийн кино гарахаа байжээ. Шалтгаан нь юу вэ? Хүмүүс айхаа больчихсон юм уу? Гоё оригиналь санаа гарахгүй байна уу? Минийхээр бол аль аль нь байх шиг байна. Аймшгийн кино үзсээр байгаад хүмүүс сүүлдээ дөжирсөн байна шт. Кинонкомпаниуд аймшгийн төрлийн кинонуудыг хэтэрхий сайн хийснээр босгоо өндөр тогтоочихоод одоо өөрсдөө тэрнийгээ давж чадахгүй бүдрээд байна л даа.

Аа нээрээ аймшгийн биш ч гэсэн хүн айлгах зориулалттай триллэр, саспэнс энэ тэр гэсэн төрлүүд байна. Энэ төрлийн киноноос миний хамгийн дуртай найруулагч бол мэдээж Альфрэд Хичкок. Хүмүүст хамгийн их мэдэгдсэн кино нь Психо, Арын цонх, Вертиго. Гайхамшигтай кинонууд шүү.

За за залхуу хүрчлээ. Дараа бичье. Уг нь блогийнхоо тухай бичье гэж орж ирсэн юмсан.

Wednesday, August 18, 2010

Багын явдал, ноймор хэд ч юм бүү мэд

Сая Мэндээгийн блогийг үзэж яваад хуурай дүү нарынхаа нэг болох Югигийн блог руу холбироод орчихлоо. Миний тухай бичсэн хэсгийг нь уншиж байсан чинь сэтгэгдлүүд дунд нь дүү охины маань бичсэн юм явж байх юм.

Миний багын олон хөгтэй явдлуудын нэгийн тухай бичсэн байна. Би өөрөө энд оригоор нь бичсэн нь дээр байх гэж бодлоо.

Тэртээ наяад оны сүүл хавьцаа болсон явдал. Монгол улс ардчилал энэ тэр гэж хараахан мэддэггүй байсан үе л дээ. Манай аав намын хорооны өсөж яваа ирээдүйтэй боловсон хүчин гэгдэж байсан гэж байгаа. Тэр үед айл болгон Ленин болон Сүхбаатарын цээж барималтай байх ёстой гэж арай байгаагүй байх тэгэхдээ намын ирээдүй болсон боловсон хүчний хувьд аавд маань байх нь зүй ёсны хэрэг байсан болов уу гэж би сүүлд нь бодож байсан юм.

Манай холын хамаатны нэг залуу, Нямсүрэн гэдэг байсан байх аа нэрийг нь, манайд гипсээр хийсэн хоёр цээж баримал авчирч өгсөнийг би их сайн санадаг юм. Би дүү охин болон бага эрэгтэй дүүтэйгээ гурвуулаа гэртээ цоожлуулж үлддэг. Охин дүү маань нас нэлээн балчир хэдий ч хүүхэд өлгийдөж тэвэрдэг гэдгийг мэдэх хэмжээний болсон байсан нь Сүхбаатарын хувьд тун харамсалтай байсан байх. Эрэгтэй дүү бид хоёр цонхны тавцан дээр гарч зогсоод гадаа тоглож байгаа хүүхдүүдийг харж атаархах дуртай байлаа.

Дүү охины рост хүрэхгүй байсан болохоор доороос орилоод бид хоёрыг тухтай атаархуулахгүй байсан тул би бууж шат хийж өгөх болов. Надад шаардлагатай материал байхгүй байсан болохоор гарын доорх бэлэн материалуудыг ашиглах болсон юмдаг. Сүхбаатар, Ленин хоёрын цээж баримал ямар нэгэн юманд жинхэнээсээ хэрэглэгдэнэ гэж анхнаасаа төлөвлөгдөөгүй байсан учраас дүү охин дараа нь эрэгтэй дүүг зулай дээр нь гишгэхийг тэсвэрлэх хүч Ленин багшид байгаагүй болов уу. Тэрээр хагарч орхих нь тэр.

Ленин багшийн хойноос бид гурав хэсэг гашуудан зогссоны эцэст паарны арын хөндийд нутагшуулж орхиод өдөр тутмын ажил руугаа эргэн орлоо. Дүү охин Сүхбаатарыг ихэд энхрийлэн өлгийдөж тоглодог байсныг би дээр хэлсэн байх. Сүх жанжин тэр өдрөө юм уу эсвэл өөр өдөр өнгөрсөн үү би сайн санахгүй байна. Ямартаа ч Ленин багшийн оршин буй газар нутаглуулсан юм.

Аав ээж хоёр цээж барималыг үгүйлэлгүй нэлээн удав. Нэг өдөр аав надаас баримлуудыг хаана байгааг асуухад би огт нүдээ цавчилгүйгээр "Нямсүрэн ах ирээд аваад явчихсан шт" гэж хэллээ. "Яасан сонин юм? Өөрөө өгчихөөд буцаагаад авчиж байгаан байх даа?" гэсээр аав маань яваад өгсөн. Би ер нь яг төлөвлөөд худлаа хэлэхээрээ баргийн хүнийг үнэмшүүлчихдэг хүн л дээ. Хар багын л тийм байсан. Харин гэнэдүүлж асуух юм бол үнэнээс өөр юм хэлж чаддаггүй. Ер нь худлаа хэлэхдээ огт баригдахгүйгээр худлаа хэлдэг байх хэрэгтэй гэж үздэг хүн л дээ. Тэгж чадахгүй бол худлаа хэлээд хэрэггүй гэж...

Ээж хааяа нэг их цэвэрлэгээ хийдэг байлаа. Нэг өдөр, намайг байхгүйд л юм шиг байгаам, их цэвэрлэгээгээ хийж байсан чинь паарны ард нэг юм цайраад байна гэнэ шүү. Гараа оруулах гэсэн чинь багтдаггүй. Аргаа ядаад эрэгтэй дүүг дуудсан гэнэ. Нөгөөх нь ч гүйгээд ирж. Паар луу заагаад ард нь байгаа цагаан цаасыг аваадах гэж гэнэ. Дүү ч сүнс сүүдэр харсан аятай бархираад л хойшоогоо цахлаад зүтгэчихсэн гэсэн. Сайн далдалсан гэж бодож байсан хэрэг нь илэрч байгаа юм чинь арга ч байж уу.

Эцсийн эцэст ээж ялаад манай хэргийн эд мөрийн баримтыг гаргаж ирээд бид хэд зохих шийтгэлээ эдэлснээр энэ явдал дуусч байгаа юм. Шийтгүүлэхийн хувьд би нөгөө хоёрынхоо хэргийг өөр дээрээ хүлээж ганцаараа үүрч гарсан юм шүү.

Monday, May 10, 2010

Премьер лиг

Премьер лигийн сүүлийн тойргийн тоглолтууд өчигдөр явагдаж дууслаа. Үнэндээ ихийг амлаж өрнөсөн сайхан улирал сүүлийн тоглолт хүртэл түгшүүртэй явагдаж өнгөрөв. Түгшүүртэй гэдэг нь хэрвээ манайх хожигдоод Тоттенхам хожих юм бол тэд 3-т бид 4-т орж болзошгүй нөхцөл үүсээд байсных.

Аз болж манайх ажлаа сайн хийж Тоттенхамын үр дүнгээс санаа зовох шаардлагагүй болгосон. Барселона багтай хийсэн аваргуудын лигийн тоглолт бидний санаж байснаас илүү гүн нөлөө үзүүлсэн байсан бололтой. Тэртэй тэргүй ясандаа тултал турсан гэдэг шиг хамаг хүмүүс нь гэмтсэн байсан баг маань сэтгэлээр унаснаасаа болж сүүлийн хэдэн тоглолтын боломжит 12 онооноос ердөө ганцыг авч чадсан нь маш чамлалттай.

Өчигдөр орой Челсийг аварга авч байгаа, цомоо өргөөд баярлалдаж байгаа дүр зургийг хараад хичнээн атаархав. Үнэндээ энэ жил манайхыг ямар их гэмтэл бэртэл хойш нь чангаав. Ван Перси, Йохан Журу, Чэск Фабрегас, Виллиам Галлас, Самир Насри, Никлас Бэнтднэр, Карлос Вела, Эдуардо Да Сильва, Аарон Рамси, Денилсон Нэвэс, Александр Сонг, Абу Диаби, Томас Росицки, Тео Валкотт, Гаэл Клиши, Киэран Гиббс, Мануэл Алмуниа, Вуукаш Фабиански, Бакари Санья, Томас Вэрмаэлэн гээд улирлын аль нэг үед богино болон урт хугацааны бэртэлтэй өнжсөн хүмүүсийг жагсаавал үнэхээр аймаар харагдана. Гэмтэл бэртэл нөлөөлөөд манайх ингэж муу тоглосон гэж өөртөө тайлбарлаж байсан ч өчигдөр яг харсан чинь өөрөө мэдэлгүй нэлээн урам хугарсан байсан бололтой. Их л гомдолтой санагдсан гэх юм уу?

Гэмтэл бэртэлд нэрвэгдээгүй баг цөөхөн ч гэсэн манайхыг арай илүү хэлмэгдсэн гэдгийг бүгд хүлээн зөвшөөрөх байх. Жишээ нь, Рүүнийгүй МанЮ хэр байсан билээ? Дрогбагүй Челсиб ас л эвгүй? Харин Ван Персиг улирлын ихэнх хагас өнгөртөл алдсан Арсенал бас ч гэж аюултай өрсөлдөгч байсаар ирсэн. ДАШТ эхлэхээс өмнө хэрэгтэй хэдэн хүн авч хүчээ зузаатгаж байгаад 8 дугаар сараас эхлээд балбаад балбаад явчихна даа.

Дэлхийн аваргатай жил Аваргуудын лигт урьдчилсан тоглолт хийлгүйгээр шууд хэсгийн тоглолтуудыг эхэлнэ гэдэг чинь бас ч гэж авууштай зүйл. Тоглогч нар маань арай удаан амарна гэсэн үг. За хүүхдүүд ээ сонин дээр байгаа цуу яриануудад бага итгээрэй. Яагаа ч гүй дэмий юманд итгээд урам хугарч байснаас албан ёсны сайт дээрээс зураг хөрөгтэй нь харж баярлаж байсан нь дээр болов уу.

Wednesday, May 05, 2010

Өнөөдрийн блог

Хэд хоногийн өмнө би блогоо бага зэрэг тордов. Жоохон замбараагүй байсан юмыг цэгцэлж сэдвийн дагуу шошго зүүж тавих зэргээр нэг хэсэг л юм боллоо. Тэгээд янзалж байх зуураа харсан чинь би зургаа дахь жилдээ блог хөтөлж байгаа хүн байна аа. Тэгэхдээ их цөөхөн блог бичсэн байна. Хамгийн идэвхитэй жилдээ 16 ширхэгийг бичсэн байх юм. Хангалтгүй л юм даа. Жилд 365 хоног байхад 349-д нь юм болоогүй юм уу хаашаа юм.

Ингээд өнөөдрөөс эхлээд болж өгвөл өдөр бүр юм бичиж байхаар шийдлээ. Болсон болоогүй янз бүрийн юм бичнэ ээ.

Monday, May 03, 2010

Арсеналын тухай

Улирлын сүүлийн тоглолтууд аугаа их эх орны дайны ялалтын баярын өдөр тохиож байгаа нь аль нэг багийн фэнүүд ялалтын баярыг тэмдэглэхэд бас сайхан шалтаг болох байх аа. Улирал дуусахад бас нэг улирал эхэлдэг. Энэ бол солилцоо наймааны улирал юм. Сонин хэвлэлүүдийн спортын булан хариуцсан сэтгүүлчид байж болох бүх наймааг ургуулан бодож тэр багийн тэрнийг тэр багийнхан тэдэн саяар авах тухай гэрээ хэлцэл хийж байгаа тухай бичиж сониныхоо борлуулалтыг өсгөнө. Тэр сонинг нь худалдаж авсан тэр багийн фэн зайлуул хоосон горьдлого тээж зуныг үдээд наймаа хийгдээгүй тухай мэдээг есөн сарын нэгний өглөө мэдээд хагартлаа уурлаж менежерээ огцроосой гэж хараана.

Ийм улирал болгонд франц үндэстэй болон хэлтэй бүхий л тоглогч нар Арсеналд ирэх гэж байгаа мэтээр яригддаг. Хьюго Ллорис гэдэг франц хаалгачийг манайх авах гэж байгаа юм байх аа. Шалтгаан нь тодорхой манай нэг болон хоёр дугаарын хаалгач нар хангалттай биш. Тэгээд ч Ллорис бол францын шигшээгийн хаалгач.

Барсагийн эсрэг Мануэль Алмуниагийн тоглолт ямар байсныг бүгд харсан. Эхний тоглолтын эхний хорин хэдэн минутыг л хэлж байна. Гайхамшигтай хаалтуудыг хийж Барсаг зогсоож байсан. Одоо мань хүнийг явуулах тухай бүгд ярьж байна. Магадгүй явуулж ч болох юм. Яагаад гэвэл Вэнгэр нэгэн цагт Леманныг гэмтэлтэй гэж суулгаж байсан шигээ Алмуниаг суулгаж, Алмуниагийг адил Фабианскийг гаргах болсон. Фабиански нь ч хөөрхий бас нэлээн том том алдаа хийгээд амжсан гэж байгаа. Портогийн талбай дээр хийсэн эхний тоглолтын үед гэнэхэн гэмээр алдаа хийж гоол бэлэглэсэн. Сүүлд төрсөн өдрөөрөө цохиод гаргачих бөмбөгийг барих гэж байх хүний толгой дээр цохиж өөрийн хаалганд гоол алдсан. Фабианскийн хувьд би түүнд боломж олгох хэрэгтэй гэж үзэж байгаа. Хэд хэдэн тоглолт дараалаад амжилттай тоглочих юм бол цаашаагаа өөрөө сайжраад л явчихна. Угаасаа хаалгачийн байрлал хамгийн хэцүү байрлал. Өөртөө итгэх итгэл хамгийн чухал хүчин зүйл болдог.

Арсэн Вэнгэр энэ улиралд 3-4 тоглогч авч магадгүй тухай цуу яваад эхэлчихэж. Мэдээж Силвэстрийг үлдэнэ гэж хэн ч тооцоолохгүй байгаа дээр нь Галласыг явлаа гэж тооцоход ядаж л хоёр хамгаалагч ирэх нь тодорхой шахуу байгаа юм байна. Харин довтолгооны хэсэгт Маруайн Шамах гэдэг нэр нэлээн өндөр хувьтай магадлалтай сонсогдоод байгаа. Мань эр ирлээ гэхэд Эдуардогийн байр хэцүүдлээ гэж ярьж байгаа. Гэхдээ өнгөрч буй болон өнгөрсөн улирлуудыг харах юм бол манай довтлогчдоос бүтэн улирал гэмтэлгүй тоглох магадлалтай хүмүүс ховорхон байгаа юм. Тэгээд ч эдгээр цуу яриануудад итгэх юм бол явуулах гэж байгаа хүнийхээ гэрээг сунгах шаардлага байсан ч юм уу даа.

Улирлын эхэнд Арсеналыг аваргын төлөө өрсөлдөөнд орно гэж бодож байсан хүмүүс маш цөөхөн байсан. Манчестер Сити Арабуудынхаа буянаар бараг лигит түрүүлэх мэтээр бичигдэж байсны дээр өнгөрсөн улирлын Ливерпүүлийн форм Премьер лигийн түрүүг бараг 185 хувийн магадлалтайгаар тэдэнд өгч байсан билээ. Арсенал эгнээнээсээ хэдий муу нэртэй ч тун боломжийн довтлогч байсан Эммануэль Адебаёр, олон жил үнэнчээр зүтгэсэн хамгаалагч Коло Турэ нарыг МанСитид зарсан нь манайхныг өрсөлдөөнөөс хасах нэг том шалтаг болсон. Турэгийн оронд Аяаксаас нэг шавилхан белги залууг авчирсан нь бас л баахан хэл ам дагуулсан.

Арсэн Вэнгэр ирснээсээ хойш 2004 он хүртэл жил болгон эхний хоёр байрны аль нэгэнд байнга бичигддэг байснаа сүүлийн хэдэн жилд эхний 4-т зоолттой байхаас гадна арван хэдэн жил дараалан европт амжилттай тоглох болсон нь шинэ үеийн Арсеналын фэнүүдийн хүлээлтийг өндөрт өргөж орхисон билээ. Тэртээ 1960-аад оноос Арсеналыг дэмжиж ирсэн дэмжигчдээс одоогийн Арсеналыг асуух юм бол жаргалтай сайхан байгаа тухайгаа хэлэх байх. Арван хэдэн жил аваргын цом өргөлгүй явсаар байсан багаа 1989 онд аваргын цом өргөхөд бараг анх удаагаа багаа цом өргөхийг харж байсан хүмүүс олон л байдаг байх даа.

Thursday, April 29, 2010

Хөлбөмбөгийн академийн тухай

Францын Шигшээг 1960-70 онуудад үнэхээр муу байсан гэлцэх юм билээ. Ямар нэгэн тэмцээнд шалгарч орохоороо 10 жил хожоогүй багаа азны гоолоор хожоод баярлалдаж байгаа Тоттенхам Хотспурынхан шиг баярлалддаг байсан гэлцэнэ. Яахав хэдий муу ч манай Монголын шигшээгийн одоогийн байдлаас л дээр байсан байх.

Францын шигшээгийн тухай яриандаа эргэн ороход, шигшээ багийнхаа амжилтанд сэтгэл дундуур байсан Францын Хөлбөмбөгийн Холбоо 1972 онд хөдөөний нэгэн жижигхэн суурин болох Вишид (Vichy) хөлбөмбөгөөр мэргэжлийн карьер хөөхийг хүссэн багачуулд зориулан Хөлбөмбөгийн Академийг (l'Institut National du Football) үүсгэн байгуулсан байна. Энэ академийн зорилго нь авъяаслаг, ирээдүйтэй хүүхдүүдийг олж илрүүлэн системтэйгээр сурган хүмүүжүүлж, ирээдүйн Францын шигшээгийн гол цөм болгох байлаа. Тухайн үед тус академи нь мөн тусгай мэргэжлийн сургалт явуулдаг байснаараа аав, ээжүүдийг зөвшөөрүүлэх том давуу тал болдог байсан байна. Хэрвээ тухайн суралцагч мэргэжлийн хөлбөмбөгчин болж чадахгүй бол эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажил хийх боломжтой болдог байж.

1990 онд уг академийг Парисын ойролцоох Клэйрфонтэйн (Clairefontaine) хэмээх бичкэн суурин руу шилжүүлсэн бөгөөд жилийн дараа Тьерри Анри, Виллиам Галлас зэрэг шинэхэн хөвгүүд элсэн суралцсан. 1992 онд Николья Анелька, дараа жилүүдэд нь Луи Са'а, Жереми Алиадиэр, Абу Диаби, Хатэм Бэн Арфа, Габриэль Обертан зэрэг суралцагч нарыг бэлтгэжээ.

Францын шигшээгийнхний анхны томоохон цом нь 1984 оны Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээний аваргын цом юм. Дараа нь 1998, 2000 онуудад бас л томоохон амжилтууд үзүүлсэн. Сүүлийн хоёрт нь Зинедин Зидан хэмээх гайхамшиг нэлээн нөлөөтэй байсан байх гэдгийг бас бодох хэрэгтэй л дээ.

Тэгэхдээ энэ амжилтыг үзүүлэхийн гол үндэс нь гэвэл Францын Хөлбөмбөгийн Холбооны дээд зэрэглэлийн хөлбөмбөгчдийг төрөн гарах нөхцөл, дэд бүтцийг бүрдүүлж чадсан алсын хараатай ажиллагааны үр дүн юм. Чухам энэхүү ажиллагааны үрээр Францын хөлбөмбөг дундажаас дээш гарч, тэмцээнүүдэд түрүүлэх боломжтой багуудын тоонд байнга багтаж явах томоохон шигшээ болсон юм.

Анх байгуулагдсанаасаа хойш 30 шахам жилийн дараа үр жимсээ өгч эхэлсэн энэ арга хэмжээг дуурайж гэх үү эсвэл үлгэр авч гэх үү ямартаа ч нэлээн хэдэн клуб академидаа анхаарал тавьж эхэлсэн байна. Голландын домог болсон Йоханн Кройфф Барсагийн менежер байхдаа бүх шатны багууд ижилхэн системээр тоглож байхыг шаарддаг байсан болохоор тухай үеийн үндсэн багийн залгамж халаа болох шинэ үеийг маш амжилттай бүрдүүлсэн байна.

Энэ уг нь их сайхан жишээ байгаа юм. Даанч манай Монголын Хөлбөмбөгийн Холбооны морин толгойтнууд авч хэрэгжүүлэхийг хүлээх юм бол одоогийн удирдлагыг нь байхгүй болохыг л хүлээх байх даа. Дуулиан 2020 зэрэг тэмцээнүүд амжилттай зохиогдоод ирэхээр аяндаа өөрсдөө байгалийн жамаар зохицуулагдаад эхлэх байх гэж найдахаас даа.

Pride and Prejudice

Энэ нэр худлаа шүү. Та нар Жэйн Эйрийн алдарт зохиолын тухай уншина гэж бодож байгаа бол эндүүрэл гарсан байна. Энэ гарчигийг сонгосон санаа бол хүмүүс өөрсдийн өвөг дээдсийн бардам түүхийг эх болгон бариад хажуу бөөрнийхөө хөршүүдийг ялгаварлан гадуурхахын эсрэг юм.

Эзэн Чингис хаан маань та хэдийг эзэрхийлэн дарлаж асан 13 дугаар зуунд бол чи өчүүхэн муу гөлчгий байх байсан гэх зэргээр наад зах нь муусайн хятадууд, солонгоосууд, цаад зах нь оросуудыг далдуур муулах нь яав ч сайн зүйл биш л дээ. Би энэ доор байгаа үгийг уншаад ямар үнэн үг вэ гэж бодсон.

"The earth is my country, all mankind my brethren, and doing good my religion". Thomas Paine
"Дэлхий миний эх нутаг, хүн төрөлхтөн бүгд миний ах дүүс, сайн үйлс миний шашин шүтлэг". Томас Пайнь

Хүмүүс хоорондоо байлдаад хөнжилдөө орох завгүй байх эрт дээр үед бол жалга довны үзэл амьд гарахын гол үндэс болж байсан болов уу гэж би итгэдэг. Айл хүний амь нэг, саахалт хүний санаа нэг гэдэг нь тэрхүү жалга довны үзлийн амин сүнс болсон үг юм.

Глобалчлагдаж байгаа гэж бидний хэлэх дуртай энэ дэлхий дээр жалга довны үзэл ёстой хэрэггүй ганц юм нь юм шиг надад санагддаг юм. Ингээд хэлэхээр "Эх орныхоо сөөм газрынхаа төлөө дусал цусаа харамлалгүй тэмцсэн өвөг дээдсээ чи үгүйсгэж байна уу?" гэж хэн нэг нь асуух байх л даа. Асуух ч ёстой.

Тэр үеийн олон улсын бодлого, байдал нь нэгнээсээ одоогийнх шиг хамааралгүй байсан болохоор нэг улс нөгөөгөө байлдан эзлэхэд тэртээ хол байгаа улсад падлий байхгүй байсан. Тиймээс өөрийн нутаг руу санаа бэлчээсэн хэнийг ч болов сарьсан хоншоор дээр нь нам цохиж "Горьдсоны чинь гарз" гэж хэлж байх үзэл хүн болгонд суулгах нь тухайн улс орны тэсч үлдэх боломж байсан болов уу. Одоо бол хил дамнасан битгий хэл тив дамнасан худалдаа наймаа, ашиг сонирхол газар авсан учраас аливаа нэг улсын нөгөөдөө эзлэгдэх нь бүх хүнд падлийтай болжээ. Энэ чинь л глобалчлал юм байгаа юм.

Тэгээд ч сүүлийн үед газар нутаг буюу засаг захиргааг нь хараат болгоно гэхээсээ илүүтэйгээр эдийн засгийг нь хараат болгох моод ихээхэн дэлгэрээд байгаа. Жишээ хайгаад хэрэггүй хамгийн ойрхон нь та бид өөрсдөө. Цагаан морин жилийн хувьсгалаас өмнө монголчууд оросоос ихээхэн хамааралтай байсан ба баахдаа орос мэргэжилтнээс зөвшөөрөл авах нь холгүй байсан гэлцэх юм билээ. Энэ бага зэргийн хэтрүүлэг байлаа. Эмзэг хүмүүс алгасаад уншина биз. За тэгээд ардчилал ялсан учраас одоо нэг тусгаар улс боллоо гэтэл Хятадын алс хэтийг харсан бодлогод өөрийн мэдэлгүй автаж эхлэв.

Өөрийн мэдэлгүй гэдгийг тодруулах хэрэгтэй байх. Монгол хүмүүс монголоо удирдан, захираад, мэдэцгээж байгаа гэж хэлэх хүн гарах байх л даа. Энгийн байгууллагаар жишээ авахад удирдлага солигдсон ч байгууллагын ерөнхий бодлого барагтай л бол өөрчдлөгддөггүй, яагаад гэвэл тэр бодлого тухайн байгууллагын онцлог, тэр байгууллагыг өрсөлдөөнд тэсч үлдэх хөшүүрэг болдог болохоор. Монголын төр хэдийгээр Хятадтай найрсаг харилцаатай байсан ч тэр нь Загалмайлсан эцэг кинон дээр хэлдэгчлэн "Нөхрөө ойр байлга, Дайснаа бүүр ойрхон байлгах хэрэгтэй" гэдгийг үлгэрээр байсан болов уу. Харин үүнийг манай сүүлийн үеийн улс төрчид нэг их ухаараагүй бололтой.

Эх оронч үзэл гэдэг ойлголтын тухай бас халти бодол төрж байна. "Дээд тэнгэрээс заяат Бөртэ Чоно, Гоо Марал хоёр..." гээд Монголын Нууц Товчооны эхлэлийг ба бэгүй цээжилсэн хүнийг хэлэх үү? Эсвэл "Манай холын хамаатан Чингис танай улсыг дарлаж байсан..." гэж цээжээ бичин мэт дэлддэг гаруудыг хэлэх үү? Нэг их сүртэй томъёо байхгүй л дээ. Улс орондоо юу хэрэгтэй байгааг мэдэж өөртөө хэрэгтэй байгаа юмнаас арай илүүд үздэг хүн л эх оронч үзэлтэй хүн гэж би боддог. Чи тамга барьсан гарын үсэг зурдаг хүн байхад "Хай, чи энийг дарваа, би чамд энийг өгваа" гээд зогсож байгаа хүнд салаавч өгч чаддаг болчих ухаан, зоригтой л байх хэрэгтэй байгаа юм.

Би уг нь арай өөр асуудал хөндөх гэж энэ блогийг бичиж эхэлсэн юм. Ам халж далий юм ярьсан байна. Хятад хүнд та яагаад дургүй вэ? Ихэнхи хүмүүс үйлдвэрээсээ тийм тохиргоотой байдаг байх. Би ч гэсэн тийм байсан байх. Монгол хүмүүс Хятадуудад дургүй, Солонгосууд Японуудад дургүй, Англиуд Француудад дургүй, Польшууд Оросуудад дургүй гээд голцуу хил залгаа улсууд хоорондоо өстөн байдаг. Эрт дээрээс уламжилж ирсэн хэдэн үеийн өс хонзон байдаг байх.

Тэр Ли хэр сайхан сэтгэлтэй, хүн чанартай хүн байх нь хамаагүй. Муу Хужаа. Хужаа гэдэг үг нь ч буруу утгаар хэрэглэгдэж байгаа үг шүү дээ. Суурьшсан иргэн буюу цагаач буюу местный гэсэн утгатай үг л дээ. Prejudice буюу тухайн хүнийг мэдэхгүй байж урьдчилан дүгнэхийн хамгийн тод жишээ. Хятад хүн л бол балиар дотуур тамиртай, муу хүн.

Энэ сэдэвт хамаарч магадгүй миний өөр нэг бодол бол Үндэсний бахархал (Pride). Энэ дээд талд бичсэн шиг бахархал биш л дээ. Надаас дээшээ долоо найм дахь үеийн хүнийг төрөөгүй байхад болсон явдлаар би онгирч цээжээ дэлдэж чадахгүй боловч одоо болж байгаа үйл явдлуудаар би онгирч бахархах дуртай. Өнгөрсөн олимпыг жишээ болгон авах би дуртай. Угаасаа өнгөрснөө харж амьдарна гэвэл утгагүй. Үлгэрлээд хэлэх юм бол, хойноо үлдсэн замаа хараад явж байвал урдаа юу байгааг харахгүй байх магадлалтай гэх юм уу? Миний өвөг дээдэс Хятадыг дарлаж байсан гээд би одоо хятад хүнийг дээрэлхэх гэдэг бол яавч эрүүл хүний хийх хэрэг биш.

Нэлээн хэдэн жилийн өмнө би нэг найзтайгаа маргалдаж билээ. Би тэр үед өөрийгөө үндэсэрхэг үзэлтэй гэж боддог байсан болохоор ихэнхи хүмүүсийн адил Хятад хүн бол муу хүн гэсэн стандарт тохиргоотой байлаа. Бидний маргаан хятадын нэг айл нэг хүүхэд гэдэг бодлогын тухай ярианаас эхэлсэн юм. Манай тэр найз тэр бодлогыг хүн амынхаа өсөлтийг тогтвортой бага байлгах гэсэн бодлого гэж үзэхээсээ илүүтэйгээр дэлхийн нөөц, баялаг ашиглалтад ашиг тустай бодлого учраас дэлхийн улсууд бараг бүгд хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэж үзэж байлаа. Тэгээд надаас яагаад Хятадуудад дургүй шалтгаанаа хэлэхийг хүсэхэд надад яг тэр гээд хэлчих зүйл алга байсан нь намайг өөрийг гайхуулсан юм. Ер нь би generally лаг good guy болохоор хэн нэгнийг шалтгаангүйгээр үзэн ядаж байгаа маань надад таалагдсангүй. Энэ маргаанд хэн ялж төгссөн нь ойлгомжтой тул цаашаагаа дурьдада хэрэггүй байх.

Британийн эрдэмтэн Стифен Хоукинг гээд нэг нөхөр байна аа. Тэргэнцэр дээр сууж явдаг хүнд өвчтэй бараг хамаг биеийнх нь мэдрэл байхгүй болсон хүн юм байна. Тэр нөхөр сансар судлалын хүрээнд маш их нэр хүндтэй юм байна лээ. Хүн төрөлхтөний ирээдүйн тухай бас их сонин бодолтой хүн юм.

I believe that life on Earth is at an ever-increasing risk of being wiped out by a disaster such as sudden nuclear war, a genetically engineered virus, or other dangers. I think the human race has no future if it doesn't go into space. I therefore want to encourage public interest in space. http://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_Hawking#Mankind.27s_future_in_space

Нээх аятайхан юм бичих санаатай эхэлсэн блог маань энд тэндэхийн том том асуудлаас өм цөм хазаад тавьсан аятай юм болчихлоо. Дараа сонирхол, зав хоёр давхацвал үргэлжлүүлж бичихээс.

Тэр дээр нэг улс төрийн тухай бичих гэж оролдсон хэсэг дээр уул нь Монголын төрийн бодлого энэ тэр гэж бичих гэж байсан юм. Тэгээд одоо цагт толгойтой болгон л төрийн бодлого буруу байна, мөнгө аль гэж бичих болсон болохоор тэр санаагаа орхисон.

Tuesday, April 13, 2010

Газар хөдөлбөл яах вэ?

Намайг жаахан байхад нэг удаа газар хөдөлсөнийг би санадаг юм. Манайх тэр үед Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар хотод байлаа л даа. Барилгачдын 27 гэдэг гурван давхар байрны хамгийн дээд давхарт байдаг байсан.

Нэг өдөр гэртээ сууж байсан чинь хамаг юм салганаж хөдлөөд. Би гэртээ ганцаараа байсан юм шиг байна лээ. Гал тогоондоо байсан болохоор шууд л хамгийн хөдлөх магадлал багатайгаар нь паарнаасаа тэврээд суучихсан. Харж байсан чинь ширээн дээр тавьчихсан байсан хоёрын битаантай ус цалгиад л асгараад байна. Хэсэг хөдөлж байгаад зогслоо. Тэгэнгүүт нь шууд гүйгээд гарсан чинь гадаа бөөн хүмүүс. Бүгд гэрээсээ зугтаж гарцгаасан. Хэсэг хүлээлээ дахиж хөдөлдөггүй шүү. Тэгсэн ч гэсэн хэн ч гэр лүүгээ орохгүй байна. Би яахав жоохон байсан болохоор тэгэсгээд тоглож эхэлсэн. Харин хэсэг байж байгаад харсан чинь манай байрны хажууд байдаг уурын зуухны яндан савлаад л аймаар хөдөлж байнаа. Гүйгээд явж байхад газар хөдлөх мэдэгддэггүй юм билээ.

Дараа нь сонсох нь ээ нэлээн хүчтэй газар хөдлөлт болсоны зах зух нь манай тэрүүгээр дайрсан бололтой юм билээ.

Сүүлийн үеийн мэдээллүүдийг хараад байхад газар хөдлөлт/чичиргээний давтамж нэлээн ихэссэн бололтой юм аа. Өнгөрсөн хоёр жилд жил тутам өмнөх жилээсээ хоёр дахин ихээр бүртгэгдсэн мэдээлэл байна. Уржнан хотын төвд аймаар газар хөдөлнө гэсэн цуу тарснаас болж их олон айл гэр хорооололд байдаг төдийлөн зочлоод байдаггүй хамаатнууддаа гэнэтийн айлчлал хийснээр барахгүй хонож энэ тэр саймширч байж билээ. Энэ жил ч мөн адил газар хөдөлнө сүйрүүлнэ гэсэн цуу яриа газар авч, Хаити, Чилид болсон явдлууд бүүр дайран дээр нь давс гээч болсон.

Иймээс юмыг яаж мэдэхэв гээд хэрвээ муу юм болж газар хөдөлсөн тохиолдолд ямар арга хэмжээ авсан нь дээр болохыг доор жагсаасу:

  • Ширээн доор орж нуугдах ёстой гэсэн зөвлөгөө буруу гэсэн шүү. Хэрвээ дээрээс тааз нурах юм бол ширээ зэрэг нь нэг их саад болохгүй байх.
  • Тотгоны доор зогсох ч бас нэг их сайхан санаа биш гэж байна лээ.
  • Шат болон цахилгаан шат бол хамгийн аюултай цэгүүд. Барилгын үндсэн хэсгээс тусдаа давтамжаар хөдөлдөг учраас шатнууд түрүүлж нурах аюултай байдаг. Тухайн үедээ нураагүй байсан ч дараа нь нурах магадлалтай учраас сайтар шалгасны дараа шатаар буух буюу өгсвөл зохилтой.
  • Газар хөдөлсөн үед барилга байгууламжийн гадна хана руу зүглэх хэрэгтэй. Ер нь болж өгвөл гарчих хэрэгтэй. Хэрвээ гарч чадахгүй байвал аль болох гадна хананд ойрхон байрлах хэрэгтэй. Сүүлд нь гарахад амар байх болно.
  • Өрөөнд байгаа ямар нэгэн том зүйлийн хажууд атираад суух буюу хэвтэх боломжтой гурвалжин хэлбэртэй зай үлддэг. Газар хөдөлсөн бол өрөөнд байгаа аль нэг томоохон тавилгын дэргэд суух буюу хэвтэх хэрэгтэй.
  • Цаас хэлбэр дүрсээ бараг алддаггүй тул овоолоостой цаасны хажууд байрлахыг хичээсэн нь дээр.
  • Хэрвээ машинтайгаа явж байхад газар хөдөлж байгаа бол машинаасаа гараад хажууд нь суу. Мэдээж хот дотор өндөр барилгуудын дунд явж байгаа үед шүү дээ. Хөдөө хээр явж байгаа бол энэ нэг их хэрэгтэй арга хэмжээ биш л дээ.
  • За тэгээд мэдээж гал, хий энэ тэр гээд аюултай нөхцөл үүссэн бол аль болох холдох хэрэгтэй.
  • Бла бла бла....

Энэ мэдээллийг нэг Америк хүний зөвлөгөөнөөс авсан. Аврах албанд хорин хэдэн жил ажилласан туршлагатай хүн гэж байна лээ.

Яахав мэдээд авахад илүүдэхгүй мэдээлэл байна.

impromptu

Сүүлийн үед хүмүүс улс төр нийгмийн тухай их бичицгээдэг болжээ. Арга ч үгүй биз дээ бухимдал, цөхрөл хаа сайгүй нүүрлээд байхад.

Зурагтаар мэдээ үзэж суух зуур л бөөн бухимдал эрхгүй түрэн гарч ирнэ.
- Өө энэ муу дуракууд, намдаа хандивласан мөнгөө төсвөөс авах гэж гарцгаасан байх нь л дээ. Нэг нэг тэрбум төгрөгөөрөө аймаг тойргууддаа дорвитойхон юм хийхгүй аягүй бол эвтэйхэн дансны арга бодож олоод зувчуулна даа.
- Ээ зайлуул, бүтэн зунжингаа нам гүм байж байгаад гэнэт намар хам хум хиймэр болсон зам нь хоног хүрэхгүй хугацаанд эвдэрчихдэг гэнэ.
- Күэ энэ нэг муу гөлийсөн архичих уух мөрөөрөө уухгүй зүгээр байсан хүмүүст агсам тавьж байдаг.

Иймэрхүү бухимдал айл болгоны зурагтын өмнө заавал дугардаг гэдэгт би зуун хувь итгэдэг.

Улс төр муухай гэж хүн болгон хэлэх мөртөө яагаад тийшээгээ зүтгээд байдаг байнаа.

Thursday, April 01, 2010

Цас

Цас уг нь их гоё орсон. Даан ч сүүлдээ шуурга болчихсон болохоос. Цас, бороо ороход би дуртай. Амьсгалахад цээж сэнгэнээд хүйтэн нойтон агаар сэтгэл сэргэтэл уушиг сүлбээд гарахаар нэг л таатай.

Өглөө ажилдаа гарахын өмнө эхнэр, охин хоёроо харах би дуртай. Дуг нойрондоо дугжирч зүүдний ертөнцдөө хөлбөрч байгаа охиныхоо магнай дээрээс үнсэхэд нүүрэнд нь тодрох жаргалтай инээмсэглэлийг харах би дуртай. Жаргалтай хатны улаан хацар гарган унтах эхнэрийнхээ уруул дээрээс үнсээд гарах би бас дуртай. Энэ хоёроосоо би өдрийнхөө эрч хүчийг авч цэнэгээ дүүргэж аваад гардаг. Өглөө сэтгэл тэнүүн явахад өдрийн ажил сэтгэлчлэн бүтэх мэт санагдаад. Харин өглөөгүүр таагүй бодол өвөрлөж гарах юм өдөржингөө уцаартай бөгөөд дотор давчдаад бөөн бухимдал. Хүмүүс ер нь яах гэж шалтгаангүй байж нэгэндээ уурладаг юм бол оо?

Friday, March 19, 2010

Маартын 18

Өчигдөр өглөө долоон цагт бослоо. Ажилдаа явахаар босч байгаа нь тэр. Тэгээд хажууд байгаа цагны нүүрэн дээрээс он сар хараад Цэргийн баяр буюу Зэвсэгт Хүчний наян төдөн жилийн ой болж байгааг саналаа. Өвөөгөө санав. Өмнөх жилүүдэд энэ өдрийн өглөө сэрэнгүүтээ хамаг чадлаараа "Ахмад дайчинд баярын мэнд хүргэе" хэмээн орилдог байснаа санан аньсага чийглэх шахав. Хөөрхий өвөө эмээ хоёр маань ихэвчлэн сэрчихсэн байдаг байсан ч миний орилоонд цочоод "Яадаг муу цус вэ?" гэж эрхлүүлэнгүй муулдаг байсан нь санаанд тодхон.

Оюутан байхдаа би нагац аав, ээжийндээ байдаг байлаа. Шархадны Эрдэнэтолгой гэдэг буудалд. Өвөө маань "Дайнд оролцсон ахмад дайчин". Одоогоос арав гаран жилийн өмнө гэдэг чинь далан тав зургаатай. Тэгсэн хэрнээ их ануухан байлаа. Товор товор гээд л алхалчихна. Өөрийнх нь хэлдэгээр "Хог түүж" ирэхээр Нарантуул руу байнга явна. Уг нь бол хог түүдэггүй "юм мэддэггүй тэнэг хүнээс" /өөрийнх нь хэлдэгээр/ ямар ч хамаагүй юмыг хямд үнээр аваад Техникийн зах дээр авчирч арай илүү үнэ хүргэн зардаг байсан нэг бодлын сэргэлэн "ченж" хүн байсан юм.

Баруун хязгаараас зүүн хязгаар хүртэл алдарт морин марш хийсэн дивизд өвөө маань алба хаасан гэсэн. Бас болоогүй ээ жагсаалын даргын сэтэртэй. Би өвөөгөө шоолдын хаа хол баруун хязгаараас байлдах гээд очсоор байтал нь дайн дуусчихсан гээд. Өвөө маань нээрээ тэгсэн шүү гээд л инээнэ. Ная хол гарсан хүн гэхэд нуруугаараа надтай бараг ойролцоо байсан гэхээр залуудаа бол нэлээн сайхан гоймон шиг эр байсан болов уу гэж би боддог юм. Бас болоогүй ээ сайн дурын уран сайханч жүжигчин. Талийгаач Жасрай гуайн дээд талын дээд талын анги байсан гэсэн. Яагаад ч юм бурхан шашин гэхээр л уур нь хүрдэг байсын. Тэгсэн мөртлөө хааяа радиогоор янз бүрийн ном, маань явахаар дагаж дуржигнуулна. Багадаа ном үзэж байсан шиг байгаа юм. Эмээ тэр хоёр хоёулаа уншина шүү дээ.

Эмээ маань харин эсрэгээрээ их намхан. Бас хөөрхөн бүдүүн. Долоон сайхан хүүхэд, бас нөхрийнхөө дөрвөн дүүг өсгөж хүн болгосон буянтай буурал. Хөгшрөөд чихрэнд их дуртай болчихсон. Өвөө бид хоёроос чихэр нуугаад, тэрнийгээ байхгүйд гаргаж иддэг байсан шиг байгаа юм. Заримдаа гэрт гэнэт сүр сархийгээд л орохоор баригдаж байгаа юм. Гэр ахуйн ойр зуурын цахилгаан хэрэгслүүдийг засчихна шүү. Хужаа халуун тогоо задлачихсан хараад сууж байхыг нь хараад миний инээд хүрдэг байлаа. Тэгсэн чинь тэрнийгээ зассанаар барахгүй ойр хавийн айлуудын халуун тогоонуудыг засаад эхэлдийм даа. Бас хөөрхөн мөнгө авчихнаа.

Би оюутан байсан болохоор мөнгө муутай. Өвөө "наймаачин" болохоор "их баян". Түрийвчээ ухахад нь баахан 5000, 1000 харагдаад байхад л мөнгө байхгүй гэдэг байж билээ. Арван мянгатуудаа өөр газар хадгалдаг байсан юм. Өвөө бид хоёр аравт, хорьт, тавтын дэвсгэртүүдийг тоохгүй усны мөнгө гээд эмээд өгнө. Эмээ нөгөөдүүлийг нь багсайтал хураачихсан байдаг байсан. Хааяа надад амь тариа болно шүү дээ. Өглөө болгон өвөө хажуугийнхаа түмбүүшиг дээр 400 төгрөг тавина. Тэр нь миний ирэх очихын автобусны мөнгө + хоол идэх мөнгө. 200 төгрөгөөр яаж юм ид гэж байгаан бүү мэд.

Өөрөө нэг их гадуур хооллодоггүй болохоороо мэддэггүй байсан шиг байгаа юм. Хааяа би нөгөөхийг нь голноо. Угаасаа юунд хүрэхгүй нь тодорхой юм чинь. Тэгээд мөнгө нэмж нэхэхээр ёстой эрүү шүүлтэнд орж байж авна. Ихэнхи тохиолдолд би ёстой хамаг мэхээ хэрэглэж байж авдаг байсан ч заримдаа уурлаад хаалгаа саваад 400 төгрөгийг нь ч авахгүй гараад явчихна. Амьхандаа мөнгийг нь авахгүй явж өвөөг хохироож байгаа юм. Эмээ хойноос "Цогоо миний хүү эмээгээсээ ав" гээд л хоцорно. Маргааш өглөө нь харахаар түмбүүшиг дээр 1000 төгрөг энэ тэр харагдана шт. Надаас уучлал гуйж байгаа нь тэр. Миний хамгийн сайхан ааш гарна шүү дээ тэр өдөр. Аа яаяа мод хагалаад л, ус авна, өвөл байвал нүүрс энэ тэр оруулаад л.

Харин би удалгүй ажилд орж өвөөдөө дарамт болохоо больсон доо. Манай хашаанд метр гаран зузаантай хоёр гурван гуалин байсан юм. Бараг тав зургаан жил болсон. Тэрнийг хөрөөдөх гэж бараг гучин минут болдог байсан. Нэг удаа цалин буухаар нь Цайз зах дээрээс цахилгаан хөрөөтэй хүн дагуулж авчирч байгаад бүгдэнг нь хөрөөдүүлээд. Эмээ тэнд халаглаад л байна. "Ингээд тайрчихаар хурдан дуусчихдаг юм аа" гээд л. Нээрээ ч хурдан дууссан даа. Нэг бүтэн сайн өдөр Ю Би Эс телевизээр кино үзэх гээд сууж байсан чинь эмээ үглээд болдоггүй ээ. Мод хагалаад өг энэ тэр гээд. Эрх зээгийн царай гаргаад би чимээгүй суугаад байсан чинь зогсдоггүй шүү. Уур хүрээд байхаар нь би ухасхийж гараад л нэг тайрдсыг хага цохиж эхлэв. Нэг муу иргүй мөртлөө сайн хагалдаг мохоо сүхээ буулгатал эрхий хуруунаас дотогшоогоо алганы товгор хэсгийг тас цавчаад хаячихлаа. Харин цус гардаггүй шүү. Ер нь тэр дороо гардаггүй юм билээ. Сандраад эмээ рүү гүйж ороод хөвөн шатааж тавих гэтэл нөгөө тасдагдсан хэсэг нь санжчаад болдоггүй. Дургүй хүрээд нөгөөхийг нь тасдаж аваад гал руу хийчихсэн. Одоо тэрний сорви байдаг юм. Эмээ маань их сандарсан, уйлж байхыг нь хараад би их өрөвдөж билээ. Тэрнээс хойш би ч нэг их уурлаж юм хийхээ байж, эмээ ч надад ягшихаа байж билээ.

Хааяа гурвуулхнаа сайхан хоол хийж идэж булагнанаа. Эмээ ёстой гоё хоол хийдэг байсан юм. Хааяа тэр хоёр намайг хошгоруулж байгаад ногоотой хуурга хийлгэнэ. Би ногоотой хуурга сайн хийдэг байсан юм. Хоол гэснээс нэг удаа би тогоо дүүүрэн хоол хийлээ. Ёстой хичээж байгаад хийсэн хоол. Тэгсэн чинь хэн ч иддэггүй. Өвөө, эмээ тэгээд манай хашааныхнаас хэн нь ч идээгүй. Тэд нар айл хэсчээд ирсэн юм. Гэнэт бүүр аймаар уур хүрээд нөгөө тогоотой хоолоо тэр чигээр нь нохойд өгчихсөн. Тэгсэн чинь муу өвөө эмээ хоёр маань аягаа бариад хүрээд ирдэг байгаа. Яахав дээ нөгөө хоол байхгүй болчихон байсан юм чинь.

Ингээд бичээд байсан чинь би нээрээ аймаар эрх байжээ. Анх их сургуульд орсон жилээ хоол идээд сууж байсан чинь өвөө эмээ хоёр маань миний ард зогсчоод миний хавиргыг тоолж байж билээ. Өвөө баруун талыг, эмээ зүүн талыг. "Нэг, хоёр, гурав... арван нэг. Миний талд арван нэг тоологдож байна. Чинийх яаж байна?" гэж өвөө эмээгээс асууж байсан юмдаг. Тэгж тоолсныхоо дараахан хоорондоо нэг ярьж байсан гэсэн. "Энэ нэг хүүхдийг сайхан таргалуулахгүй бол болохгүй нь ээ" гэж. Их сургууль төгсдөг жилээ би овоо жин нэмсэн байсан шүү. Арай одооных шиг биш тэгэхдээ л илүүдэл жинтэй болох араандаа найдвартай орсон байсан. Намайг гэртээ хонохгүй гадуур хонохоор хоол тавьчихна. Гурав, дөрөв хоног шоудаад ирэхэд хөргөгчинд гурав, дөрвөн том аягатай хоол байж байдаг байж билээ.

Хоорондоо ярилцах гэснээс тэр хоёр маань их юм ярина аа. За муу Цогоогоо хоёрдугаар курст орохыг үзэх болов уу? Гурав, дөрөвдүгээр курс, их сургууль төгсөхийг харах болов уу? Хүнтэй суухыг нь харах болов уу? Энэ тэр гээд л байнга өөрсөддөө цаг заачихна. Тэгээд л хэн нь хэнээсээ өмнө үхэх вэ гээд л ярьж гарна. Би дунд орчихсон "Үгүй ээ өвөө түрүүлсэн нь дээр, эмээгээс хойш ёстой амьтан болно" гэх зэргээр тэнэг тэнэг юм ярьдаг байжээ. Одоо бодоход би яасан тэнэг, эрх, ухаангүй байж вэ??? Хангай шиг түшигтэй хоёр буурлынхаа хажууд буяныг нь эдэлж долоон жил амьдарсандаа би өөрийгөө азтай гэж тооцдог.

Хоёр хөгшин минь диваажинд очсон байх.