Thursday, December 12, 2019

ДУУ БҮТСЭН ТҮҮХ - Дарамтанд

Хиандр Овогт Батбаярын Нямхишигээс болоод нэг ийм юм монголчилчихлоо. Күиний “Дарамтанд” дууны үг орчуулахад хамтран зүтгэхээр Ganaa, Khaliun Chinzorig хоёртой хамт намайг нэр цохон дуудсаныг хараад жаал нэт ухаж байгаад энэ сайхан мэдээллийг олоод хуваалцахгүй байж чадсангүй.

Дуу бүтсэн тухай хамтлагийнхан юу гэж ярьцгаасныг сонирхоно уу.

Рожер Тэйлор, 2002 онд
Бичсэн юм юу ч байхгүй, юу болсон бэ гэхээр, мануус зүгээр л нэг орой хөгжим тоглоод байж байтал Дэвид ороод ирэхээр нь бөөнөөрөө суугаад л өөр хүмүүсийн хөгжим тоглоод зугаацаж гарсан. Тэгсэн чинь Дэвид “Ингэхээр тэнэг юм аа. Хэдүүлээ зүгээр л шинийг зохиовол яасын?” гэсэн. Анх энэ дууг “Гудамжинд алхах хүмүүс” гэж нэрлэхээр ярилцаж байлаа, угаасаа ч гол санаа нь тэр байсан юм чинь. Олон замтай бичлэгүүдээ Нью Йорк руу авч очоод Дэвид бид хоёр тэр шөнөдөө найруулчихсан. Миний санаж байгаагаар нэг биднүүс басс дугаралтыг эхэлж тоглож байсан ч, пиццадаад ороод ирсэн чинь нөгөөхөө бүгд мартчихсан. Арай гэж нэг нь санасан, аан тийм, Жон санасан.

Рожер Тэйлор, 1981 онд
Дэвид Бови, Фрэдди бид гурав сүүлийн хэдэн жил нөхөрлөж байгаа юм. “Дарамтанд” бол зүгээр л санаандгүй хамтраад хийчихсэн дуу л даа. Хуучин дуунууд тоглож байгаад хэд хэдэн санаа бодож олоод, тэр нь явсаар байгаад “Дарамтанд” болчихсон, тэгээд л бичүүлсэн.

Жон Дийкон, 1982 онд
Фрэдди, Дэвид хоёр олон жил найзалж байгаа юм. Нэг удаа мануусын байсан студид тэр ирээд, биднүүсийг хөгжим тоглоод сууж байхад таарсан. Дуу бол уг нь Дэвид, Фрэдди хоёрын санаа байсан боловч биднийг бас бүтээлцсэн гэж оруулсан. Их сонирхолтой ажил болсон л доо, яагаад гэвэл Дэвид тэр басс дугаралтыг зохиосон юм, түүний бүтээл юм байгаам. Маш авъяастай хүн шүү, энэ дуу ч гэсэн миний дуртай хэдэн дууны нэг

Рожер Тэйлор, 1982 онд
Дарамтанд” дууг юуны тухай дуу гэхэд бүгдээрээ инээцгээсэн. Хараажаар л хайрын тухай дуу шүү дээ, огт күүл биш, ямар ч янз маяггүй.

Браин Мэй, 1982 онд
Их урт түүх ээ. Хамтрахад их хэцүү хүн л дээ, яагаад гэвэл хоёр өөр төрлийн арга барил тулж байгаа учраас. Бөөн урам зориг байсан боловч бас нөгөөтэйгүүр бөөн ядаргаа. Биднүүс нэлээн гөжүүд, өөрсдийнхөөрөө зүтгэдэг улс байв, нөгөө талд ноён Бови ч бас яг адил. Магадгүй бүр бид дөрвийг нийлүүлснээс илүү гөжүүд байсан байх. Гэхдээ хийсэн нь зөв байсан гэж боддог юм. “Дарамтанд”-ыг хийчихсэний дараа харин яаж гаргах, эсвэл ер нь гаргах хэрэг байгаа ч юм уу гэсэн бөөн маргаан болж билээ. Дэвид бүр эхнээс нь дахиад хийх хүсэлтэй байсан. Би ч бүр залхчихсан байлаа л даа, яагаад гэвэл надад таалагдаж байснаас шал өөр чиглэлд явчихсан байсан. Гэхдээ л гоё гоё юмтай дуу болсон. Арай гэж шийдэлд хүрээд, Фрэдди, Дэвид, Мак гурав сууж байгаад найруулгаа хийсэн. Нэлээн дарамттай хийцгээсэн шүү. Рожер бас хамт байлцаж, тэдний дунд энхийг сахиулах үүрэг гүйцэтгэсэн, учир нь Дэвид тэр хоёр найзууд байсан юм.

Жон Дийкон, 1984 онд
Цомог дээр Бови болон Күин хамтарсан гэж бичсэн ч яг ихэнхи нь Фрэддигийн л юм дөө, гэхдээ бүгд өөрсдийн хувь нэмрээ оруулцгаасан. Басс дугаралтыг Дэвид хийсэн, тэрнийг нь сурах гэж би хэсэг нухсан л даа. Бас дунд хэсэгт Браинаас нэлээн юм орсон. Ерөнхийдөө их сонирхолтой ажил болсон, боломж олдвол Дэвид болон бусад хүмүүстэй ахиад хийсэн ч болохоор.

Фрэдди Мэркүри, 1985 онд
Биднүүс огт төлөвлөөгүй. Бови найзуудтайгаа тэнд ирчихсэн, мануусын хөгжим тоглоод байж байсан студи руу шөвөлзөж орж ирээд болдоггүй. Тэгээд бид түүний бас өөрсдийнхөө дууг тоглоод, ганц хоёр шил дарс суллаад байж байснаа гэнэт л “Цоо шинэ юм хийгээд үзвэл яасын?” гэцгээсэн. Тэгээд л энэ дуу төрсөн дөө. Яг сайхан дундаа орчихсон явж байтал Дэвид “Бурхан минь, энэ яг цус гаргана аа! Авчихъя л даа” гэж хэлснийг би санаж байна. Тэгээд л яг жинхэнээсээ ажил хэрэг болгож эхэлсэн. Уг нь бол зүгээр л хөнгөхөн маазраад тоглож байсан ч яг тэрнээс хойш “Ерөөсөө яг ингээд гоё явж байгаа дээр нь бариад авъя, аягүй бол маргааш хэдүүлээ мөрөө хөөгөөд хэдэн тийш явчихвал ахиад хэн нь ч санахгүй байх” гэж яриад үргэлжлүүлцгээсэн. Бараг л шууд утгаараа 24 цаг бичицгээсэн байх аа. Нухсаар байгаад дууныхаа голыг нь гаргаж авсныхаа дараа ахиад нэг өдөр ажиллаад дуусгасан даа.

Браин Мэй, 2002 онд
Швейцарьт Дэвидийн амьдарч байсан Монтрэод биднүүс нэг студитэй байлаа л даа. Мануустай уулзах гээд л ороод ирсэн хэрэг. Фрэддитэй хуучны танилууд. Жаал хууч хөөрцгөөж байгаад студи орж хөгжим тоглож зугаацацгаасан. Хуучин дуунуудаа тоглож байтал гэнэт нэг шинэ юм явж эхлэхээр нь “За, хэдүүлээ энийг бичүүлчихье” гэсэн. Ерөөсөө газар дээрээ огт санамсаргүй байхад л эхэлсэн юм. Бөөнөөрөө дэвсгэр хөгжмийг тус тусдаа явцгаагаад тэгээд хамт тоглосон. Тэгсэн чинь Дэвид хоолойг бичүүлэх сонин санаа гаргалаа. Мань эр угаасаа янз бүрийн юм хэдэн хэсэг цаасан дээр бичиж байгаад дээрээс нь нийлүүлээд үг зохиочихдогоороо алдартай хүн шүү дээ. Дууны үндсэн хэсгийг бичих ажилдаа ч тэгээд орцгоосон. Дэвсгэр аяыг бэлдэж дууссаны дараа Дэвид “Хэдүүлээ ингэе, тус тусдаа бичлэгийн өрөөнд орж байгаад ямархуу маягаар дуулж болох вэ гэж бодсоноороо, шууд л санаанд орсных нь зоргоор бичүүлээд, дараа нь тэрүүгээрээ найруулаад дуу хийчихье” гэсэн. Бид ч тэр ёсоор хийсэн. Анх дуулж эхэлсэн хэсгүүдээс ч бичлэгт багтсан. Фрэддигийн ббүүмбада гэж дуржигнуулдаг хэсэг анх биднүүсийн тоглож байхад байсан хэсэг л дээ, шууд л газар дээр нь тэгээд дуулчихсан. Марзан байгаа биз? Дууны үгний зарим хэсэг нь марзан байдгийн учир тэр л дээ. Бөөн холион бантан болоод ирэх үед хэн нэгэн нь удирдан чиглүүлэхгүй бол болохоо байгаад ирсэн болохоор Дэвид санаачлагаараа жолоог атгаж, дууны үгийг зохицуулаад, ямар утгатай болгохоо шийдэж билээ.

Эх сурвалж: https://genius.com/Queen-and-david-bowie-under-pressure-lyrics


Wednesday, December 11, 2019

Би хэлээд л байгаа...

Би хэлээд л байгаа. Аль хэдийн эхэлчихсэн зүйл, ингээд л үргэлжлээд явна. Жил бүр олон удаа зүрх шархална. Хэсэг гуниглаад мартана. Ахиад шархална. Ахиад л хэсэг гуниглаад мартана. Одоохондоо ч холуур таньдаг мэддэг дуучин, жүжигчин гэж явна. Үе үе ойрхноос, дотно нөхдөөс яваад л байгаа. Яваандаа “өө нөгөө хэн яачихсан гэнэ шүү дээ” гээд гунигтайхан яриад өнгөрдөг болно. Ная гарсан хоёр буурал маань цай ууж суунгаа л “өнөө хэн явчихсан гэнэ шүү дээ” гэж хээв нэг ярьдаг болтлоо хичнээн удаа шархалсан бол гэж бодохоос халшрам.

Soul Asylum – Runaway Train

Босуулын унаа буцна гэж байхгүй
Буруу замаар ганц л чиглэлд
Хаа нэгтээг зорих ёстой ч юм шиг
Харин би тэнд нь алга, энд ч бас алга 
Босуулын унаанд ганц тасалбар авлаа
Бороонд тачигнатал хөхрөх солиот аятай
Зохицож эс чадна амьдралд, ялимгүй солиорол
Зовлон бүхнийг сөрөхөөс л ядаж амар биш үү. 
гэсэн утга бүхий үгтэй энэ дууны клип тухайн үедээ их л өвөрмөц санагддаг байж билээ. Гоцлооч Дэйв Пирнерийн зохиосон энэ дуу анх гараад л хүн болгонд таалагдсан ба дууны амжилт нь ямар клип гаргахаас бараг шууд шалтгаалаад байж.

Энэ талаар Дэйв ийнхүү өгүүлжээ.

Миний хувьд яг ингээд дууны клип жинхэнэ амьдралтай огтлолцож байгаад үнэндээ итгэмээргүй санагдаж байсан. Тухайн үед ёстой күүл санагдаж билээ, хүмүүсийг дуугаараа хөгжөөхийн хажуугаар бодит ертөнцөд эерэг нөлөө үзүүлнэ гэхээр. Иймэрхүү явдал хангалттай олон болохгүй шүү дээ. Нэг л мэдэхэд хийгдчихсэн дээ. Манай клипийг найруулсан Тони Кэй нэг өдөр “Сүүний сав, сүүний сав” гээд л үглээд байлаа. Юун тухай яриад байгааг нь асуусан чинь “Энэ сүүний саван дээр байгаа хүүхдүүд ээ. Бид тэднийг олох ёстой” гэсэн. Шууд л пөөх гэж бодогдсон. Зарим хүмүүс ерөөсөө ойлгохгүй байлаа. Тэднүүс “Энэ клипээрээ цомгоо сурталчлах ёстой юм биш үү. Тануус ямар нэгэн олон нийтийн юм уу улс төрийн зорилго сурталчлах ёсгүй шүү дээ” гэж ирээд л. Харин мануус “Тийм л дээ. Гэхдээ оролдоод үзэхэд болохгүй гэж үү?” гээд л. Хамтран ажиллагсадтайгаа хүртэл ингэж сөргөлдөж байсан даа. Яаж ийгээд л тухайн үед тогтолцооны эсрэг юм хийчихсэн. Би хувьдаа үүнийг их сайн амжилт гэж боддог.

Энэ клипийг хийхэд The Center for Missing and Exploited Children буюу Алдуул болон дарамтлуулсан хүүхдүүдэд туслах төв хэмээх байгууллагатай хамтарч ажиллаж байсан ба энэ бичлэгийн Америк хувилбарт орсон 36 хүүхдээс 26 нь олдсон байдаг байна. Энэ хувилбараас гадна Их Британи, Австрали зэрэг улсуудын хувилбарууд гарч байж.

Бүтэлтэй хэргүүдээс гадна харамсалтай хэргүүд ч гарч байжээ. Гитарчин Мөрфи нэгэн удаагийн ярилцлагад хэлснээр бол “Клипийн төгсгөл хэсэгт гарч байгаа алга болсон гэх охины аав нь эхнэртэйгээ хүүхдээ хэн нь авах талаар шүүхдэлцэж байхад хүүхэд нь гэрээсээ зугтсан гэж ярьж байсан ч сүүлд мэдэхэд эхнэр нь охиноо хөнөөгөөд, хашаандаа булчихсан байсан” гэнэ. Эвгүй эвгүй явдлууд ч олон байсан юм байна.



Ямартаа ч тухайн үедээ нэлээн шинэлэг клип хийсэн нь олон гэр бүлийг бүрэн бүтэн болгосон буянтай хамтлаг ажээ. Сүүлд Жэйми Н Коммонс, Скаилар Грэй хоёрын дуулсан шинэ хувилбараар ахиад гарсныг нь харж суухдаа энийг бичвэй.


Tuesday, December 10, 2019

Бернд Лено

Манай Бернд Лено Арсенал клубын 11 дүгээр сарын шилдэг тоглогчоор шалгарсан байна.

Хаана харчихав даа, улирал эхэлснээс хойш Арсеналын хаалга руу чиглэсэн цохилтын тоо хэд ч билээ байна гээд. Ямар ч байсан галзуурмаар тоо байсан. Яг өнөөдрийн байдлаар whoscored.com дээрх АПЛ-гийн клубуудын хамгаалалтын үзүүлэлтүүд дунд хаалга руугаа өшиглүүлсэн тоогоороо Астон Вилла, Норвич хоёрын ард байж байгаа юм. Тоглолт бүрт дунджаар 16.5 удаа гээд. Гэтэл хүснэгтийн дээгүүр яваа багуудынх 7.5, 9.2 гэх мэт. Хамгаалалт хэр миа байгааг харуулж байгаа юм л даа.

https://www.whoscored.com/Regions/252/Tournaments/2/Seasons/7811/Stages/17590/TeamStatistics/England-Premier-League-2019-2020

Ийм байхад үнэндээ л хаалгач сайтай тулдаа тэсч байна шүү. Мань эр байгаагүй бол аль хэдийн 18-20 дугаар хавьцаа жагсаад 17 дугаарх местийн төлөөх тулаанд орчихсон явж байгаа.

Эцэст нь хэлэхэд, Ленодоо хайртай шүү, үнсье!




Kovacs - ЧАМ ШИГ ТЭНЭГ

ЧАМ ШИГ ТЭНЭГ

Үхлүүт хаягдсан, өнөө ч амьд, олсонгүй яа чи намайг?
Өчнөөн нулимс, уйлаан майлаан, аймшигтай яа
Ирэхийг чинь тэвчин хүлээсээр, тувт гашуудсаар,
Хоосон горьдож дураар амьдрах; арилгасан юм уу, чи намайг?

Дуудах ч үгүй, тэврэх ч завгүй,
Дурлаж байсан чинь үнэн гэж үү?

Өр зүрх минь бүтэн эсэхийг мэдмээргүй байна уу?
Үг болоогүй хайрыг чинь мэдэх болов уу би, хэзээ ч юм?
Үнээн, миний нүд цэнхэр, яг л чиний гунигт сэтгэл шиг,
Чамд би таалагдах юм уу, чамайг дуурайж тэнэг аашлавал?
Чам шиг тэнэг.

Үгүйсгэж намайг мэтгээд яах вэ, дурсамжаа санаач
Үнссэнийг минь чи хэзээ ч сонсохгүй, үнэн хайраар
Ганцаар би тэмцэж сурсан, хамгаалах хэрэггүй
Гэртээ харих зам гэж надад үгүй, намайг чи арилгажээ.

Дуудах ч үгүй, тэврэх ч завгүй,
Дурлаж байсан чинь үнэн гэж үү?

Өр зүрх минь бүтэн эсэхийг мэдмээргүй байна уу?
Үг болоогүй хайрыг чинь мэдэх болов уу би, хэзээ ч юм?
Үнээн, миний нүд цэнхэр, яг л чиний гунигт сэтгэл шиг,
Чамд би таалагдах юм уу, чамайг дуурайж тэнэг аашлавал?
Чам шиг тэнэг.

Чамайг дуурайя гэвэл би, зовлон бүхнээсээ нуугдаж чадна, чам шиг
Чамтай адилхан байя гэвэл би, өмнөх шигээ л тэнэг байж чадна.

Өр зүрх минь бүтэн эсэхийг мэдмээргүй байна уу?
Үг болоогүй хайрыг чинь мэдэх болов уу би, хэзээ ч юм?
Үнээн, миний нүд цэнхэр, яг л чиний гунигт сэтгэл шиг,
Чамд би таалагдах юм уу, чамайг дуурайж тэнэг аашлавал?

Чам шиг тэнэг.
Чам шиг тэнэг.
Чиний мэддэг байсан тэнэг.
Чиний мэддэг байсан тэнэг.

Монголчилсон: Д.Цогчулуун (ЧҮНДЖ)
2019.12.10