Wednesday, July 18, 2018

Бийдл туульчийн үлгэрүүд

Бийдл туульчийн үлгэрүүд

Эртний эх бичээсээс орчуулсан Хэрмайони Грэйнжер
Ж.К.Роулинг

Танилцуулга

Бийдл туульчийн үлгэрүүд нь залуу шидтэн охид, хөвгүүдэд зориулсан үлгэрүүд юм. Хэдэн зууны турш ард түмний дунд ам дамжин яригдаж, уншигдсаар ирсэн Дэвхэрдэг тогоо, Аз жаргалын оргилуур зэрэг үлгэрүүдийг нь Хогвартсын сурагчдын сайн мэддэгээрээ Маглуудын (ид шидгүй хүмүүс) Үнсгэлжин, Нойрсож буй гоо бүсгүйн үлгэрүүдтэй дүйцэхүйц билээ.

Бийдлийн үлгэрүүд нь олон талаараа манай шидэт үлгэрүүдтэй төстэй, тухайлбал, сайхан сэтгэлтэн ихэнх тохиолдолд шагналаа авдаг бол хорон санаат шийтгэлээ эдэлнэ. Гэвч нэг маш тодорхой ялгаа бий. Маглуудын шидэт үлгэрт гол баатруудад тулгарах саадын үр үндэс нь ид шид байх нь түгээмэл. Хорон санаат шулам амтат алиманд хор шингээх, эсвэл гүнжийг зуун жилийн гүн нойронд автуулах, хунтайжийг харахын эцэсгүй муухай адгуус болгон хувиргах гэх мэт. Харин Бийдл туульчийн үлгэрүүдэд гол баатар залуус, бүсгүйчүүл нь өөрсдөө ид шид хийж мэддэг хүмүүс боловч яг л энгийн бидэнтэй адил элдэв хүндрэл, саад тотгортой тулгарч байдаг. Үе үеийн шидтэн эцэг эхчүүдэд “ид шид бол асуудлын шийдлээс гадна эх үүсвэр юм” хэмээх амьдралын чухал хичээлийг хүүхдүүддээ тайлбарлахад Бийдлийн үлгэрүүд ихээхэн тус болсоор иржээ.



Эдгээр үлгэрүүд болон магл үлгэрүүдийн хоорондох өөр нэг томоохон ялгаа нь гэвэл Бийдлийн шидтэн бүсгүйчүүд нь магл үлгэрийн бүсгүйчүүдээсээ хавьгүй идэвхитэй байдаг. Аша, Альтэда, Амата, Баббитти Раббитти зэрэг шидтэн бүсгүйчүүд тавтай нойрсож эсвэл гээгдсэн шаахайг нь авчирч өгөхийг хүлээн дэмий суухын орон хувь тавилангийнхаа төлөө өөрсдөө зүтгэцгээдэг. Энэ хэдээс арай өөр ганц хүн байгаа нь “Хувилгааны үсэрхэг зүрх” үлгэрийн нэр тодорхойгүй залуу бүсгүй бөгөөд хэдийгээр манайхны үлгэрийн гүнжээс гарахуйц авир гаргасан боловч түүний хувьд үлгэр амар сайхандаа жаргаж төгссөнгүй.

Туульч Бийдл арвантавдугаар зуунд амьдарч байсан бөгөөд амьдралынх нь ихэнх хэсэг машид нууцлаг байдаг. Ямар ч байсан Йоркширт төрсөн нь мэдэгддэг ба үлдэж хоцорсон ганц модон цээж баримлаас нь харвал бавгар сахалтай нэгэн байсан бололтой. Үлгэрүүд нь түүний үзэл бодлын үнэн тусгал байсан гэж үзвэл, тэрээр маглуудад нааштай ханддаг бөгөөд тэднийг хорон санаат, өстөн дайсан гэхээсээ илүү зүгээр л үл мэдэгчид гэж үздэг байсан бололтой. Мөн тэрээр Хар шидээс ихээхэн жийрхэж, шидтэнүүдийн хамгийн муу талууд нь өөрсдийн авъяас чадварыг зөвхөн хүмүүсээс л гарч болох харгис хэрцгий, хайхрамжгүй, бас аархуу зангаар хэрэглэснээс болж тодордог хэмээн итгэдэг байжээ. Түүний үлгэрт ялгуусан амжилт олж буй залуус, бүсгүйчүүл нь хүчирхэг шидтэн биш харин төлөв даруу, ухаалаг, цэцэн цэлмэг хүмүүс байдаг.

Түүнтэй ижил араншинтай орчин цагийн шидтэн байсан нь мэдээж Мерлиний нэгдүгээр зэргийн одонт, Хогвартсын ид шидийн ухааны сургуулийн захирал, Олон улсын шидтэнүүдийн холбооны ерөнхий толгойлогч, Визенгамотын тэргүүн хувилгаан, профессор Албус Персивал Вулфрик Брайан Дамблдор билээ. Хэдийгээр үзэл бодол ойролцоо нь илэрхий боловч түүний Хогвартсын сан хөмрөгт гэрээслэн үлдээсэн эд зүйлсийн дотор Бийдл туульчийн үлгэрүүдийн тухай тэмдэглэл, өгүүллүүд байсан нь ихээхэн сонирхолтой олдвор болсон юм. Өөртөө зориулж бичиж байсан эсвэл хожим нийтлүүлэхээр зэхэж байсан эсэх нь тодорхойгүй боловч Хогвартсын одоогийн захирал профессор Минерва МакГонагаллын зөвшөөрөн соёрхсоны дагуу профессор Дамблдорын эдгээр тэмдэглэлүүдийг, тус үлгэрүүдийг Хэрмайони Грэйнжерийн цоо шинээр орчуулсны хамтаар ийнхүү хэвлэн нийтэлж байгаа болно. Шидтэний түүхэн замнал, хувийн дурсамж, бас үлгэр бүрийн амин сэдвийн дагуух оюун гэгээрүүлсэн мэдээлэл бүхий Профессор Дамблдорын нэмэлт тэмдэглэлүүд нь шинэ үеийн залуу шидтэн болон магл уншигчдад Бийдл туульчийн үлгэрүүдийг таашаан уншихад онцгой дэм болно хэмээн бид найдаж байна. Түүнийг биечлэн таньдаг байсан олон хүмүүс энэхүү номоос олсон орлого бүхэн Хүүхдийн сайн сайхны төлөөх сайн үйлийн аянд хандивлагдана гэдгийг мэдсэн бол профессор Дамблдор нэн даруй гар сунган туслах байсан гэдэгт итгэж байгаа билээ.

Профессор Дамблдорын тэмдэглэлүүдэд нэг жижигхэн тодруулга хийсэн нь дээр байх гэж үзэж байна. Бидний мэдэж байгаагаар эдгээр тэмдэглэлүүдийг Хогвартсын одон орон судлалын цамхаг дээрх эмгэнэлт явдал болохоос барагцаалбал 18 сарын өмнө бичсэн гэдэг нь тодорхой байдаг. Саяхан дууссан шидтэний дайны түүхийн талаарх мэдээлэлтэй хүмүүс (Харри Поттерын амьдралын тухай долоон боть номыг уншсан хүмүүсийг энд оруулж болох юм) профессор Дамблдорыг сүүлийн үлгэрийн талаар өөрийн мэдэж байгаагаас хавьгүй багыг тэмдэглэлдээ оруулсан байгааг мэдэх болно. Тэгж танаж бичсэний учир нь магадгүй Дамблдорын хамгийн ойрын, хамгийн алдартай шавьдаа олон жилийн өмнө хэлж байсан үгэнд оршиж байж ч болох юм.

“Энэ бол гайхалтай бас гамшигтай эд, тийм ч учраас анхааралтай, нандигнаж хандах нь зүйтэй.”

Түүнтэй санал нийлэх эсэх нь төдийлөн хамааралгүй ч профессор Дамблдорыг ирээдүйн уншигчдыг өөртэйгээ адил алдаа гаргаж, хохирохгүй байгаасай хэмээн тунгаасныг нь уучлан үзэж болно гэж бид бодож байна.


Ж.К.Роулинг
2008 он

Тэмдэглэлийн тухай тэмдэглэл

Профессор Дамблдорын тэмдэглэлүүд шидтэн уншигчид руу хандан бичигдсэн бололтой байсан тул би зарим хэсэгт маглуудад ойлгомжтой байлгах үүднээс тайлбар зүүлт оруулсан болно.

ЖКР

(Үлгэрүүд тун удахгүй ЧҮНДЖ хуудаснаа)

Sunday, June 24, 2018

"ХҮҮХДЭЭ УЙЛУУЛСАН НЬ" цувралаас...

(Red Turtle киног үзээгүй бөгөөд ойрын үед үзэх гэж байгаа хүн байвал энэ постыг алгассан нь бараг дээр байх. Яг үйл явдлыг нь ярихгүй ч санаа өгч магадгүй зүйлс байгаа тул зайлсхийгээрэй. Анхааруулсан шүү.)

Хэд хоногийн өмнө хүүхэдтэй цуг үзэх киногоо сонгох гэж хэсэг суулаа. Компьютер дээр байсан ДиСигийн цувралууд, Диснейгийн кинонуудыг гүйцээсэн бөгөөд заримыг нь хэдэнтээ давтан үзсэн тохиолдол байсан тул шинэ юм үзэхийг эрмэлзэв. Студио Гиблигийн кинонуудыг манай атаман нэг л тоож өгдөггүй. Хэлийг нь ойлгохгүй байна гэдгээр шалтаглаад тойроод гүйчих юм. Уг нь Мононокэ гүнж, Сэн энэ тэр гээд күүл мөртөө хөөрхөн охид байгаад байдаг. Тэгээд тойрч тойрч байгаад дараа ганцаараа үзье дээ гэж бодож байсан “Red turtle” киног эхлүүлчихлээ. Нөхөр эхэндээ нэлээн дургүй сууж байна. Сүүлдээ бүүр атийчихсан аймаар анхааралтай үзээд л байна.

Киноны дундуур бидний харилцан ярилцаж байсан үгсийн заримыг сийрүүлвээс:
- Далайн усыг яагаад ууж болдоггүй юм бэ?
- Борооны ус яагаад цэвэр байдаг юм?
- Азтай ах юм аа.
- Азгүй ах юм аа.
- Хөөрхий яст мэлхий үхчихлээ... Яагаад хүмүүс амьтан алдаг юм бэ?
- Эмэгтэй нь нүцгэн байх шиг байна!!
- Аав ээж хоёр нь үхчихсэн үү?
- Ээжийнх нь хөлнөөс цус гарч байна.
- Энэ хүү нь хаачих гээд байна? Ээжийг хаяад явчихаж байгаа юм байх даа???!
- Энэ хүү нь яагаад гуниглаад байгаа юм бол?
- Би л лав та хоёрыг хэзээ ч хаяж явахгүй!!
- Энэ хүү нь тэгээд хаашаа явж байгаа юм бол?
- Хань гэж юу юм?
- Хүү нь аягүй бол үхчихсэн байх аа. Хаана очсоныг нь гаргахгүй байна.
- Энэ ах яачив? Үхчихсэн үү?
- Яагаад үхчихэв?
- Эмэгтэй нь яагаад усан дотор зогсоод байна? Живэх гэж байгаа юм уу?
- Ямар гунигтай юм бэ.....
- Мэлхий болчихлоо. Яст мэлхий болчихлоо.
- Энэ яагаад яст мэлхий болчихов оо?
- Та яагаад надад ийм кино үзүүлж байгаа юм бэ?
- Яагаад дандаа ийм уйлуулдаг кино татаад байдаг юм бэ???

гээд цурхиртал хэсэг уйлав аа хөөрхий. Амьдрал ийм байдаг, хүн анхнаасаа ганцаараа байж байгаад, ханиа олж гэр бүл үүсгээд, хүүхэд нь ч бас цааш салбарлаад өөрийн гэрийг үүсгээд явдаг, хүүхэд шуухад нь явахаар аав ээж нь хоёулхнаа үлдээд, тэгээд өөд болцгоодог гээд амьдралыг ерөнхийд нь тайлбарлаж өгөөд нэмэр болсонгүй, эцсийн бүлэгт би шал дэмий кино татаж үзүүлсэн хүн болоод буруутаж дуусав. Ер нь тэгдийм дөө. Дандаа л миний буруу болдын. Тхх. Угаасаа.



#ЭнэрлэнгийнЯриа 

Tuesday, May 22, 2018

БАЯРТАЙ, САНТИ!

Нарлаг Испанийн Малагаас арвантавхан саяар хулуусан эрдэнэ мину.

Хөлбөмбөгт хэлж ирдэггүй хийсч ирдэг гэмтлээс болж Арсеналынхаа төлөө сүүлийн жил хагас бараг тоглосонгүй. Хийлгэсэн хагалгаа нь бүтэлгүйтэж үхжил явагдаад ахиллын өсгийнөөс 8 см хүртэл идэгдсэн байсан гэж сүүлд уншиж байсан. Бараг босоод алхаж байвал дээдийн заяа гэж эмч нар хэлсэн гэнэм. Гарын шивээстэй хэсгийг арьснаас авч өсгийний арьсыг нөхсөн зургийг нь харж сэтгэл эмзэглэж л байлаа. Гоолдох бүрдээ гарт нь шивээстэй охиныхоо нэрийг үнсдэг байсансан.

Анх ирэхэд нь энэ шавилхан нөхөр ч дээ гээд жаахан эргэлзэнгүй байсан ч удалгүй бүхний хайртай тоглогч болчихсон байж билээ. Ихэнх тоглогч нар баруун, эсвэл зүүн хөлөөрөө тоглодог бол мань эр хоёулангаар нь яг ижилхэн тоглодог. Тэр чинээгээрээ маш аюултай байдаг байж билээ. Намхан нөхрийг айлынхан биедээд дээрэлхээд гараад ирэх байх гэхээр огт биедүүлэхгүй, бөмбөгөө ч алдахгүй жижигхэн зайнд ёстой ганган амьтан байлаа даа. Халл Ситид хийдэг тэр чөлөөт цохилт уу? Ай даа.

Арсеналын ютүб сувгийн видеонуудыг хааяа үзнэ ээ. Нөхөр тэнд байнга инээж л явна. Ер нь бэлтгэлийн үеийн зураг, бичлэг харж байхад тувт мишээл тодруулж явдаг. Ер нь хүмүүст тоглолтоороо ч тэр, харьцаагаар ч тэр баяр баясгалан төрүүлж явдаг хүн шиг харагддаг. Зургаахан жил болоод явж байгаа ч зохих ёсоор хүндэтгэлтэй үдэж өгч чадсангүй дээ. Аз тохиож ямар нэг клубтэй гэрээ байгуулж чадвал олон жилийн өмнө Эдуардод алга ташсан шиг Ашбуртон Гровсдоо түүнд зориулан дуугаа дуулж, алга нижигнүүлэн таших болтугай!

Өө-өө Сан-ти Ка-зооо-рлаааа
Өө-өө Сан-ти Ка-зооо-рлаааа
Өө-өө Сан-ти Ка-зооо-рлаааа



Wednesday, April 18, 2018

ГАЗ ЖАРАН ЕСТЭЙ ДУРСАМЖ


Хөгшин аавынхаа машины тухай дүү нартайгаа ярилцаж байгаад нэг явдлыг дурсав. Газ-69 гэж олны дунд нэршсэн тэрэг л дээ. Арай богиновтор 4 хаалгатайг нь А69, арай урт, арын кабинд ханаа дагасан вандан маягийн суудалтайг нь Б69 гэж ялгадаг байсныг хүмүүс мэддэг биз. Өвөөгийн тэрэг тийм урт суудалтай нь байсан юм. Уг нь даавуун бүхээгтэй байдгийг нь Монголын цаг уурт тохиромжтой, төмөр бүхээг болгож сайжруулсан тийм тэрэг байлаа.

Олон жилийн өмнө дөө. Нэг зун хүргэн ахынхан маань нутаг явахаар болов. Хүргэн ах, авга эгч, тэгэхэд дөнгөж мэндлээд удаагүй байсан Одноо дуу гурав маань Баян-Өлгий рүү онгоцоор явах болоход манайхан Дарханаас Улаанбаатар руу хүргэж өгсөн юм. Бөөнөөрөө чихээд л явсан. Газ-69ийн нэг авууштай нь тэр л дээ. Мааангар олон хүн ордог. Тэгээд манайхан хүнээ хүргэж өгөөд буцацгаав өө. Манайх гэр бүлээрээ, аав, ээж, дөрвөн хүүхэд, дээр нь аавын нэг найз, тэгээд авга ах Нямдорж. Удаан явцгаасан болохоор буцахдаа бүгд унтлаа. Арын кабиндаа манайхан гудас дэвсээд унтчихдаг байсан юм. Аав жолоо барьсаар байгаад ядарсан болохоор ахад түр шилжүүлээд, амрахаар хажуулсан байлаа. Ер нь бүгдээрээ л унтацгааж байсан. Дүү охин болон жолоо барьж байгаа ах хүү хоёроос бусад нь л даа.

Унтаж байтал нойрон дунд хэд хэд айхтар донслов. Тар няр буугаад л явчихсан. Дүү охины дуу хадаад л явчихлаа. Байдгаараа орилоод л байна. Нүдээ нээсэн чинь машины шал дээр харагдаж байх юм. Гайхаад хартал таазан дээр хэвтэж байна. Хамаг юм ундуй сундуй болсон. Унтаж байсан хоёр дүү бас гайхаж манарсан харцтай. Тэгээд бүгдээрээ гарцгаалаа машинаасаа. Таазан дээгүүр мөлхөөд урд талын жолоочийн хаалгаар л гарсан байх. Гараад хартал замын хажууд уруугаа харчихсан хэвтэж байдаг юм. Ээж ухаангүй. Чирч гулдраад гаргацгаалаа. Аавын хуйх нь урагдаад нүүр лүүгээ унжаад ороод ирчхэж. Дүү орилсоор л. Ах машинаа тойроод л гүйгээд байна. Дүүг доор нь орилоод байна гэж бодсон гэж сүүлд нь ярьж байсан. Нөхөр тэгэхэд аль эрт бидэнтэй цуг гараад ирчихсэн машины хажууд л орилоод байгаа юм. Ах сандарсандаа болоод харахгүй л хажуугаар нь гүйгээд байсан байна билээ.

За тэгээд ах машин тойрч гүйхээ болиод аавын толгойг боох ажиллагаа эхлэв. Тэр хооронд ээж ухаангүй хэвээрээ. Ээжийг сэргээх гэж янз бүрээр л үзсэн юм. Алгадаж малгадаад л. Тэгж байтал гэнэт өндийгөөд ирэв ээ. “Хүүхдүүд зүгээр үү?” “Зүгээр” гэнгүүт буцаад унаад өгсөн. Инээдмийн кинонд гардаг шиг л санагдаж байж билээ. Дахиад хэсэг татаж чангааж байгаад ээжийг босгож ирэнгүүт аавын толгойг ээж боолоо. Ахын боолт гэж сапирсан юм байсан л даа. Яг урагдсан хэсгийг нь тойруулаад л боочихсон байсан санагддаг юм. Хөөрхий сандарсан л даа. Тэгж байтал араас ирж явсан машинууд зогсоод яав ийв гэцгээгээд бид хэдийг суулгаж Баруунхараа хүргэж өгсөн. Баруунхараад манай садангийн айл байдаг байсан болохоор тэднийд очоод, аавыг эмнэлэгт хүргэж толгойд нь оёдол хийлгэж байж билээ. Машин хөмрөх үед жолоочийн суудлын арын завсарт хавчуулаад тавьсан байсан хорин литрийн канистрын амсар аавын толгойд тусч язласан байсныг сүүлд нь мэдсэн.

За тэгээд юу болсон бэ гэхээр ах хүү тамхи татна аа. Газ 69-ийн хаалганы цонх доошоо буудаггүй, урд талын жижигхэн салхивч, гурвалжингаар тамхиа гаргаж хаясан байгаа юм. Тэгтэл нүднийх нь буланд нөгөө тамхи шатахууны сав руу орчих шиг зэрвэс харагдаж л дээ. Гайхаад эргэж харахдаа жолоогоо зүүн тал руугаа цуг дарчихсан байгаа юм. Улаанбаатараас Дархан явах замд яг Баруунхараа руу урууддаг дээр нэг их сайхан шулуухан зам, хоёр талаараа наран цэцэг ургасан талбай байдгийн тэнд л дээ. Замын хажуугийн ховил руу шууд копутаараа шааж өндийж ирээд, хошуун дээрээ эргээд дээшээ хараад уначихсан гэдэг юм. Дүү охин сэрүүн, яг ахын ард суугаад зам руу харж явсан болохоор эхнээс нь авахуулаад л орилоод байсан гэсэн.

Тухайн үедээ миний хувьд төдийлөн аймаар санагдаагүй өнгөрсөн энэ явдлыг сүүлд бодохоор аймаар санагддаг юм. Даваадоржийнх гэдэг айл тэр чигээрээ байхгүй болж болох байж шүү дээ гэж бодогдоод. Яахав бага зэргийн хэтрүүлэгтэй л дээ. Аав толгойдоо оёдлын сорвитой болсноос өөр ямар ч хохиролгүй хал балгүй салснаа бодохоор азтай л өнгөрсөн санагддаг. Ахад харин нэг хэсэгтээ л хэцүү байсан байх даа хөөрхий. Дурсамж нэг иймэрхүү.

Saturday, November 18, 2017

АНИРГҮЙН ЧИМЭЭ

Саймон Гарфункел хоёрын гайхамшигтай дуунуудын нэгийг гэнэт монголчилмоор санагдаад. Дууны үг англиараа хавсаргасан бичлэгийн тайлбар хэсэг бий.

АНИРГҮЙН ЧИМЭЭ

Түнэр харанхуй – миний анд,
Тухлан ярилцахаар би ирэв, ахиад л.
Чимээгүй сүүдэгнэх нэгэн үзэгдэл бүртийсээр
Чивэлт үрээ унтах зуур минь үлдээн оджээ
Тархинд суулгасан өнөөх үр нь харин
Тэндээ байсаар л
Аниргүйн чимээн дунд.

Тавгүй зүүдэнд би ганцаар
Бүдэг гэрлийн цагирган бүрхүүл доогуур
Хүрмээ чийгтэж, зах нь хайртал
Туучин алхав чулуун замаар.
Элдэв өнгийн эрээн гэрэл
Эгээтэй л нүдийг минь нэвт сүлбэсэнгүй
Шөнийн харанхуйг зуран хуваасан тэр гэрэл
Аниргүйн чимээг нэвтлэн алдана.

Бялхан цацрах тунгалаг гэрэлд
Буман хүмүн, магадгүй бүр их,
Бүхнийг үл өгүүлэн ярилцаж,
Бусдыг анирдалгүй бүгдийг сонсож,
Сэтгэл шингээгүй дуу бичицгээвч
Харин, ганц үг ган хийж
Аниргүйн чимээг хөндөж эс зүрхлэнэ.

“Тэнэгүүд” хэмээн би уурлав.
“Тахал мэт тархдаг нам гүмийг
Та нар эс мэднэ үү.
Үгийг минь сонс, хичээл болно.
Гарыг минь барь, таныг түшье”
Хэлэх үг минь чимээгүй дусал мэт унав
Аниргүйн чимээнд цуурайтан одов.

Харин хүмүүс бөхийсөөр, залбирсаар
Эрээн гэрлэн хиймэл бурхаддаа.
Түүнээс гарах гэрлэн дохио анивчсаар
Үг үүсгэж анхааруулан гэрэлтэж
Ийн хэлрүүн:
“Зөнч мэргэн үгсийг
Сийрүүлэн бичив.
Хонгилын хана, түрээсийн танхимд
Аниргүйн чимээнд аяар шивнэтүгэй”


Hello darkness, my old friend
I've come to talk with you again
Because a vision softly creeping
Left its seeds while I was sleeping
And the vision that was planted in my brain
Still remains
Within the sound of silence

In restless dreams I walked alone
Narrow streets of cobblestone
'Neath the halo of a street lamp
I turned my collar to the cold and damp
When my eyes were stabbed by the flash of a neon light
That split the night
And touched the sound of silence

And in the naked light I saw
Ten thousand people maybe more
People talking without speaking
People hearing without listening
People writing songs that voices never shared
No one dared
Disturb the sound of silence

"Fools," said I, "you do not know
Silence like a cancer grows
Hear my words that I might teach you
Take my arms that I might reach you"
But my words like silent raindrops fell
And echoed in the wells of silence

And the people bowed and prayed
To the neon god they made
And the sign flashed out its warning
In the words that it was forming
And the sign said "The words of the prophets are written on the subway walls
And tenement halls
And whispered in the sound of silence"