Wednesday, April 18, 2018

ГАЗ ЖАРАН ЕСТЭЙ ДУРСАМЖ


Хөгшин аавынхаа машины тухай дүү нартайгаа ярилцаж байгаад нэг явдлыг дурсав. Газ-69 гэж олны дунд нэршсэн тэрэг л дээ. Арай богиновтор 4 хаалгатайг нь А69, арай урт, арын кабинд ханаа дагасан вандан маягийн суудалтайг нь Б69 гэж ялгадаг байсныг хүмүүс мэддэг биз. Өвөөгийн тэрэг тийм урт суудалтай нь байсан юм. Уг нь даавуун бүхээгтэй байдгийг нь Монголын цаг уурт тохиромжтой, төмөр бүхээг болгож сайжруулсан тийм тэрэг байлаа.

Олон жилийн өмнө дөө. Нэг зун хүргэн ахынхан маань нутаг явахаар болов. Хүргэн ах, авга эгч, тэгэхэд дөнгөж мэндлээд удаагүй байсан Одноо дуу гурав маань Баян-Өлгий рүү онгоцоор явах болоход манайхан Дарханаас Улаанбаатар руу хүргэж өгсөн юм. Бөөнөөрөө чихээд л явсан. Газ-69ийн нэг авууштай нь тэр л дээ. Мааангар олон хүн ордог. Тэгээд манайхан хүнээ хүргэж өгөөд буцацгаав өө. Манайх гэр бүлээрээ, аав, ээж, дөрвөн хүүхэд, дээр нь аавын нэг найз, тэгээд авга ах Нямдорж. Удаан явцгаасан болохоор буцахдаа бүгд унтлаа. Арын кабиндаа манайхан гудас дэвсээд унтчихдаг байсан юм. Аав жолоо барьсаар байгаад ядарсан болохоор ахад түр шилжүүлээд, амрахаар хажуулсан байлаа. Ер нь бүгдээрээ л унтацгааж байсан. Дүү охин болон жолоо барьж байгаа ах хүү хоёроос бусад нь л даа.

Унтаж байтал нойрон дунд хэд хэд айхтар донслов. Тар няр буугаад л явчихсан. Дүү охины дуу хадаад л явчихлаа. Байдгаараа орилоод л байна. Нүдээ нээсэн чинь машины шал дээр харагдаж байх юм. Гайхаад хартал таазан дээр хэвтэж байна. Хамаг юм ундуй сундуй болсон. Унтаж байсан хоёр дүү бас гайхаж манарсан харцтай. Тэгээд бүгдээрээ гарцгаалаа машинаасаа. Таазан дээгүүр мөлхөөд урд талын жолоочийн хаалгаар л гарсан байх. Гараад хартал замын хажууд уруугаа харчихсан хэвтэж байдаг юм. Ээж ухаангүй. Чирч гулдраад гаргацгаалаа. Аавын хуйх нь урагдаад нүүр лүүгээ унжаад ороод ирчхэж. Дүү орилсоор л. Ах машинаа тойроод л гүйгээд байна. Дүүг доор нь орилоод байна гэж бодсон гэж сүүлд нь ярьж байсан. Нөхөр тэгэхэд аль эрт бидэнтэй цуг гараад ирчихсэн машины хажууд л орилоод байгаа юм. Ах сандарсандаа болоод харахгүй л хажуугаар нь гүйгээд байсан байна билээ.

За тэгээд ах машин тойрч гүйхээ болиод аавын толгойг боох ажиллагаа эхлэв. Тэр хооронд ээж ухаангүй хэвээрээ. Ээжийг сэргээх гэж янз бүрээр л үзсэн юм. Алгадаж малгадаад л. Тэгж байтал гэнэт өндийгөөд ирэв ээ. “Хүүхдүүд зүгээр үү?” “Зүгээр” гэнгүүт буцаад унаад өгсөн. Инээдмийн кинонд гардаг шиг л санагдаж байж билээ. Дахиад хэсэг татаж чангааж байгаад ээжийг босгож ирэнгүүт аавын толгойг ээж боолоо. Ахын боолт гэж сапирсан юм байсан л даа. Яг урагдсан хэсгийг нь тойруулаад л боочихсон байсан санагддаг юм. Хөөрхий сандарсан л даа. Тэгж байтал араас ирж явсан машинууд зогсоод яав ийв гэцгээгээд бид хэдийг суулгаж Баруунхараа хүргэж өгсөн. Баруунхараад манай садангийн айл байдаг байсан болохоор тэднийд очоод, аавыг эмнэлэгт хүргэж толгойд нь оёдол хийлгэж байж билээ. Машин хөмрөх үед жолоочийн суудлын арын завсарт хавчуулаад тавьсан байсан хорин литрийн канистрын амсар аавын толгойд тусч язласан байсныг сүүлд нь мэдсэн.

За тэгээд юу болсон бэ гэхээр ах хүү тамхи татна аа. Газ 69-ийн хаалганы цонх доошоо буудаггүй, урд талын жижигхэн салхивч, гурвалжингаар тамхиа гаргаж хаясан байгаа юм. Тэгтэл нүднийх нь буланд нөгөө тамхи шатахууны сав руу орчих шиг зэрвэс харагдаж л дээ. Гайхаад эргэж харахдаа жолоогоо зүүн тал руугаа цуг дарчихсан байгаа юм. Улаанбаатараас Дархан явах замд яг Баруунхараа руу урууддаг дээр нэг их сайхан шулуухан зам, хоёр талаараа наран цэцэг ургасан талбай байдгийн тэнд л дээ. Замын хажуугийн ховил руу шууд копутаараа шааж өндийж ирээд, хошуун дээрээ эргээд дээшээ хараад уначихсан гэдэг юм. Дүү охин сэрүүн, яг ахын ард суугаад зам руу харж явсан болохоор эхнээс нь авахуулаад л орилоод байсан гэсэн.

Тухайн үедээ миний хувьд төдийлөн аймаар санагдаагүй өнгөрсөн энэ явдлыг сүүлд бодохоор аймаар санагддаг юм. Даваадоржийнх гэдэг айл тэр чигээрээ байхгүй болж болох байж шүү дээ гэж бодогдоод. Яахав бага зэргийн хэтрүүлэгтэй л дээ. Аав толгойдоо оёдлын сорвитой болсноос өөр ямар ч хохиролгүй хал балгүй салснаа бодохоор азтай л өнгөрсөн санагддаг. Ахад харин нэг хэсэгтээ л хэцүү байсан байх даа хөөрхий. Дурсамж нэг иймэрхүү.

Saturday, November 18, 2017

АНИРГҮЙН ЧИМЭЭ

Саймон Гарфункел хоёрын гайхамшигтай дуунуудын нэгийг гэнэт монголчилмоор санагдаад. Дууны үг англиараа хавсаргасан бичлэгийн тайлбар хэсэг бий.

АНИРГҮЙН ЧИМЭЭ

Түнэр харанхуй – миний анд,
Тухлан ярилцахаар би ирэв, ахиад л.
Чимээгүй сүүдэгнэх нэгэн үзэгдэл бүртийсээр
Чивэлт үрээ унтах зуур минь үлдээн оджээ
Тархинд суулгасан өнөөх үр нь харин
Тэндээ байсаар л
Аниргүйн чимээн дунд.

Тавгүй зүүдэнд би ганцаар
Бүдэг гэрлийн цагирган бүрхүүл доогуур
Хүрмээ чийгтэж, зах нь хайртал
Туучин алхав чулуун замаар.
Элдэв өнгийн эрээн гэрэл
Эгээтэй л нүдийг минь нэвт сүлбэсэнгүй
Шөнийн харанхуйг зуран хуваасан тэр гэрэл
Аниргүйн чимээг нэвтлэн алдана.

Бялхан цацрах тунгалаг гэрэлд
Буман хүмүн, магадгүй бүр их,
Бүхнийг үл өгүүлэн ярилцаж,
Бусдыг анирдалгүй бүгдийг сонсож,
Сэтгэл шингээгүй дуу бичицгээвч
Харин, ганц үг ган хийж
Аниргүйн чимээг хөндөж эс зүрхлэнэ.

“Тэнэгүүд” хэмээн би уурлав.
“Тахал мэт тархдаг нам гүмийг
Та нар эс мэднэ үү.
Үгийг минь сонс, хичээл болно.
Гарыг минь барь, таныг түшье”
Хэлэх үг минь чимээгүй дусал мэт унав
Аниргүйн чимээнд цуурайтан одов.

Харин хүмүүс бөхийсөөр, залбирсаар
Эрээн гэрлэн хиймэл бурхаддаа.
Түүнээс гарах гэрлэн дохио анивчсаар
Үг үүсгэж анхааруулан гэрэлтэж
Ийн хэлрүүн:
“Зөнч мэргэн үгсийг
Сийрүүлэн бичив.
Хонгилын хана, түрээсийн танхимд
Аниргүйн чимээнд аяар шивнэтүгэй”


Hello darkness, my old friend
I've come to talk with you again
Because a vision softly creeping
Left its seeds while I was sleeping
And the vision that was planted in my brain
Still remains
Within the sound of silence

In restless dreams I walked alone
Narrow streets of cobblestone
'Neath the halo of a street lamp
I turned my collar to the cold and damp
When my eyes were stabbed by the flash of a neon light
That split the night
And touched the sound of silence

And in the naked light I saw
Ten thousand people maybe more
People talking without speaking
People hearing without listening
People writing songs that voices never shared
No one dared
Disturb the sound of silence

"Fools," said I, "you do not know
Silence like a cancer grows
Hear my words that I might teach you
Take my arms that I might reach you"
But my words like silent raindrops fell
And echoed in the wells of silence

And the people bowed and prayed
To the neon god they made
And the sign flashed out its warning
In the words that it was forming
And the sign said "The words of the prophets are written on the subway walls
And tenement halls
And whispered in the sound of silence"

Sunday, October 29, 2017

САЛАН ОДОХЫН ЕРӨӨЛ


Бөгжний эзэн киноны жижигхэн хоббитуудын нэг Перегрин Түк буюу Пиппиний дүрд тоглосон Шотландын жүжигчин Билли Боидын дуулсан энэ дуунд сүүлийн үед гүехэндүүхэндүү орж явчив аа хөөрхий. Бөгжний эзний угтвар бүтээлээс сэдэвлэн хийсэн Хоббит хэмээх гурамсан киноны сүүлийн ангийн дуу болон гарсан энэ дуу их олон утгаараа салан одохын ерөөл болж байна уу гэлтэй үнэхээр сэтгэл хөндөм сайхан дуу юм. Сэтгэл ингээд хөндөөд байхаар нь орчуулаад нөхөдтэйгээ хуваалцюу хэмээв. Дууных нь үг эх хэлээрээ уг бичлэгийн танилцуулга хэсэгт байгаа болно.

САЛАН ОДОХЫН ЕРӨӨЛ

Цэлмэг тэнгэрийн гэрэл бөхөхийг харлаа
Сэнгэнүүр салхин санаа алдахыг ч бас анирлав.
Цасан ширхэг бударсаар ахан дүүсийн минь цогцсыг бүрхэхүй
Салах одох эцсийн үгээ энд би хэлсү.

Шөнийн харанхуй бүрхэж
Энэ өдөр эцэслэв.
Харгуй намайг татна
Хөөсөөр би одъюу тэр харгуйг,
Толгодыг цаагуур, моддын доогуур
Гэрэл үзээгүй харанхуй газраар
Цэнгэг горхины мөнгөн урсгал тэнгисээд зорих тэрхэн газраар.

Үүлсийн доогуур, оддын бараанаар
Жавартай өвлийн цэлмэг өглөөн цасан дээгүүр
Гэрээд зорьсон жимүүд рүү
Хүрэх газраа эс мэдсээр
Зорин одъюу.
Ганзага нийлэн өдийг хүртэл бид хамтдаа
Гэвч аз жаргалыг хүсээд
Салан одсу энэ өдөр.
Үзсэн газар минь тоогүй олон
Үүрсэн зовлон минь ч чамгүй олон
Хэдий ч би харууссан нь үгүй
Ганзага нийлсэн хань нөхдөө мартах учиргүй ээ.

Шөнийн харанхуй бүрхэж
Энэ өдөр эцэслэв
Харгуй намайг татна
Хөөсөөр би одъюу тэр харгуйг,
Толгодыг цаагуур, моддын доогуур
Гэрэл үзээгүй харанхуй газраар
Цэнгэг горхины мөнгөн урсгал тэнгисээд зорих тэрхэн газраар.

Эдгээр дурсамжаа тээгээд
Ээнэгшин дассан таны ерөөлөөр
Гэрээд зорьсон жимүүд рүү
Хүрэх газраа эс мэдсээр
Зорин одъюу.
Ганзага нийлэн өдийг хүртэл бид хамтдаа
Гэвч аз жаргалыг хүсээд
Салан одсу энэ өдөр.

Та бүхэндээ сайхныг ерөөсөөр салан одсу, би.



Дууны үгийг англиар сонирхвол нэг иймэрхүү.

Billy Boyd - The Last Goodbye

I saw the light fade from the sky
On the wind I heard a sigh
As the snowflakes cover my fallen brothers
I will say this last goodbye

Night is now falling
So ends this day
The road is now calling
And I must away
Over hill and under trees
Through lands where never light has shone
By silver streams that run down to the Sea

Under clouds, beneath the stars
Over snow one winter’s morn
I turned at last to paths that lead home
And though where the road then takes me
I cannot tell
We came all this way
But now comes the day
To bid you farewell
Many places I have been
Many sorrows I have seen
But I don’t regret
Nor will I forget
All who took that road with me

Night is now falling
So ends this day
The road is now calling
And I must away
Over hill and under tree
Through lands where never light has shined
By silver streams that run down to the Sea

To these memories I will hold
With your blessing I will go
To turn at last to paths that lead home
And though where the road then takes me
I cannot tell
We came all this way
But now comes the day
To bid you farewell

I bid you all a very fond farewell.

Tuesday, October 24, 2017

Кастамерын бороо

Энийг нэг ингэж орчуулж үзэв.

Кастамерын бороо

Сөгдөн мөргөхийг шаардах
Эрхэм та хэнсэн билээ хэмээн
Сэхүүн ноёнтон асууна.

Өөр арьс нөмөрсөн ч
Өнөөх л муур
Нүднээ илхэн бус уу.

Алтан шаргал, цусан улааныг нөмөрсөн ч
Арслангийн савар үргэлж хэвээрээ.
Таны савар урт гэв үү,
Минийх ч бас дутахгүй урт.

Ийнхүү тэр, Кастамерын ноёнтон,
Хүүрнэн хүүрнэсээр, хүүрнэн хүүрнэсээр.
Ханхай танхимын чинь дээгүүр тэнгэр уйлагнахад,
Харин гэвч сонсох хүн ганц үгүй.
Ханхай танхимын чинь дээгүүр тэнгэр уйлагнасаар.



Дууных нь үг англиар:

And who are you, the proud lord said,
that I must bow so low? 
Only a cat of a different coat, 
that's all the truth I know.
In a coat of gold or a coat of red, 
a lion still has claws, 
And mine are long and sharp, my lord, 
as long and sharp as yours.
And so he spoke, and so he spoke, 
that lord of Castamere, 
But now the rains weep o'er his hall, 
with no one there to hear. 
Yes now the rains weep o'er his hall, 
and not a soul to hear.

Friday, June 23, 2017

Филип Дормер Станхоуп

18 дугаар зуунд амьдарч байсан Филип Дормер Станхоуп гэж нэг хүн байжээ. Английн сурвалжит угсаатан, тодруулбал Честерфилдийн гүн хэргэмтэй энэ эрхэм өөрйн хүүд хандан "Letters to His Son on the Art of Becoming a Man of the World and a Gentleman" буюу монголчилбол "Дэлхийн хүн болон боловсон эр болох урлагийн тухай хүүдээ бичсэн захидлууд" хэмээх номыг бичжээ. Өдгөө уг номд гарах олон үгсийг хүмүүс эш татан сургамжлах болсон байна. Би ч бас дутахгүй санаатай зарим үгсийг нь монголоор ийн сийрүүлвэй.
“Whatever is worth doing at all is worth doing well.”
Хийвэл зохих аливаа үйлийг сайн хийгүүштэй. Манайхаар бол хийсэн шиг хий л гэж.
“Never seem more learned than the people you are with. Wear your learning like a pocket watch and keep it hidden. Do not pull it out to count the hours, but give the time when you are asked.”
Хамт байгаа улсаасаа илүү мэдлэгтэй харагдаж огт болохгүй. Өөрийн мэдлэгээ халаасны цаг шиг л хадгал. Цаг хэр явсныг мэдэх гэж байн байн гаргаж харах хэрэггүй. Харин асуусан үед нь цаг хэлж өгч бай.
Манайхаар бол мэдэмхийрээд байлгүй хэрэгтэй үед нь хэлээд өгчихөж бай гэх маягийн.
“Be wiser than other people if you can; but do not tell them so.”
Болж өгвөл бусдаас ухаалаг бай, гэхдээ тэрнийгээ битгий илэрхийл.
“Idleness is only the refuge of weak minds, and the holiday of fools.”
Дэмий сэлгүүцэх нь дорой хүний тайтгарал, тэнэг хүний амралт болой.
“I recommend to you to take care of the minutes; for hours will take care of themselves. I am very sure, that many people lose two or three hours every day, by not taking care of the minutes.”
Хором бүрийн учрыг олж чадвал цагууд аяндаа өөрсдөө цэгцрээд ирнэ гэдгийг би батлан хэлье. Хормуудын учрыг олж чадаагүйгээс өдөр бүр хоёр гурван цагийг сул алддаг хүмүүс олон байдаг гэдэгт би итгэлтэй байна.
“Man cannot discover new oceans unless he has the courage to lose sight of the shore for a very long time.”
Эргийн барааг урт удаан хугацаанд алдах хэрийн зориг гаргахгүй бол шинэ далайг нээнэ гэж огт үгүй.
“Young men are apt to think themselves wise enough, as drunken men are apt to think themselves sober enough.”
Залуус өөрсдийгөө хангалттай ухаантай гэж бодох нь согтуу хүн өөрийгөө эрүүл байна гэж бодохтой ижил.
“Advice is seldom welcome and those who need it the most like it the least.”
Зөвлөгөөг талархан хүлээж авах нь ховор бөгөөд хамгийн их зөвлөгөө авууштай хүмүүс ч огт таашаах нь үгүй.